Μήνυμα

Πάντα να πολεμάς και να αντιστέκεσαι, κι ας μένεις μόνος. Μονάχος, έρημος, γαλήνιος, να πολεμάς για το καλό του Ανθρώπου. ( Ι. Π. Κουτσοχέρας)

Σάββατο, 18 Αυγούστου 2018

ΓΟΥΛΙΕΛΜΟΣ ΒΙΛΛΕΑΡΔΟΥΙΝΟΣ-ΤΑΦΟΣ-ΠΑΛΑΙΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ-ΠΑΛΑΙΑ ΜΝΗΜΑΤΑ-ΚΑΛΑΜΑΤΑ-


Ο τάφος του Γουλιέλμου Βιλλεαρδουίνου.
Η Παλαιά Μητρόπολη και τα Παλαιά Μνήματα
(Συμβολή στην ιστορία της παλιάς Καλαμάτας)

Χρήστος Ν.Α. Ζερίτης
         Διαθέτοντας από το 2011 το παρακάτω δημοσιευόμενο έγγραφο του έτους 1830, βρήκα τον χρόνο να το μελετήσω για να το παρουσιάσω στο αναγνωστικό κοινό, με παράλληλο σχολιασμό. Στα πλαίσια ευρύτερης μελέτης μου για  την Ληστεία, τις εκτελέσεις και την καρμανιόλα μεταξύ των ετών  1830-1930, είχα εντάξει το συγκεκριμένο έγγραφο στο κεφάλαιο «Εκτελέσεις που έγιναν στην Καλαμάτα του 19ου αιώνα».  Αρχίζοντας όμως την συγγραφή των σχολίων για σημαντικά, κατά την γνώμη μου, σημεία του εγγράφου-εκθέσεως, με βασάνισε πολύ η φράση «παλαιάν επικαλουμένην Μητρόπολιν ή παλαιά μνήματα» και αναζήτησα στοιχεία από διάφορες πηγές.  Ένιωσα μεγάλη έκπληξη και χαρά συνάμα, επειδή με βάση το έγγραφο-έκθεση και τα στοιχεία που συγκέντρωσα, με οδήγησαν στους δύσκολους δρόμους αναζήτησης ΤΟΥ ΤΑΦΟΥ ΤΟΥ ΓΟΥΛΙΕΛΜΟΥ ΒΕΛΛΕΑΡΔΟΥΙΝΟΥ  και της ΠΑΛΑΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΤΗΣ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ. Όσο βαρύγδουπος και αν είναι ο τίτλος του κειμένου, είναι απλώς η πραγματικότητα. Με οδηγό το αγάπη μου για την ιστορία του τόπου μας και βάζοντας κάτω τα στοιχεία, την λογική, τις γκραβούρες, τις φωτογραφίες και τις τοπογραφικές γνώσεις μου ως παλιός κάτοικος της Καλαμάτας, καταθέτω την άποψή μου με σεβασμό σε όλους όσους έχουν ασχοληθεί με το θέμα.

               

Για τον αναγνώστη που ενδιαφέρεται για περισσότερα, το συνολικό κείμενο βρήκα στα ΓΑΚ-Αρχεία Νομού Μεσσηνίας, στην εφημερίδα «Φαραί» του 1898 τεκμήριο 30, την 14.9.1898. Την έκθεση* την προμηθεύτηκα και επαλήθευσα και από την «Γενική Εφημερίδα της Ελλάδος», τόμος 1830, αρ.99, σελ 464.

       Ακολουθεί το κείμενο από την εφημερίδα «Φαραί» και η παράγραφος Α΄ αποτελεί σχόλιο,  πιθανότατα, του ιδιοκτήτης της Νικολάου Πύλιουρα.
   *Από όσο γνωρίζω την έκθεση αυτή έχει δημοσιεύσει ο δικηγόρος Καλαμάτας κ. Δημήτριος Ν. Ζέρβας στο ομώνυμο
blog 
« ΑΙ ΘΑΝΑΤΙΚΑΙ ΕΚΤΕΛΕΣΕΙΣ
Α.   Η πρώτη θανατική εκτέλεσις έλαβεν χώραν εν Καλάμαις την 17ην Νοεμβρίου 1830. Τοιαύτη τιμή διακαώς θα επιθυμούμεν να μην εκόσμει το όνομα της πόλεώς μας εν τοις σελίδι της συγχρόνου ιστορίας, ει και το γεγονός προδήλως οφείλεται εις λυπηράν σύμπτωσιν και συγκυρίαν, ήτις όπως δια την πόλιν μας κατά τον αυτόν λόγον ηδύνατο να επικλώση την τιμήν και δι’ άλλην  πόλιν του Βασιλείου. Περίεργος όμως είναι ο τρόπος των θανατικών εκτελέσεων, και ίνα πληροφορήσωμεν αυτόν τοις αναγνώσταις μας, παραλαβόντες εξ αψευδούς και αξιολόγου  πηγής, τον δημοσιεύομεν κατωτέρω. Δια να άρωμεν πάσαν αμηχανίαν των τυχόν αγνοούντων τα της θανατικής εκτελέσεως, δεν θεωρούμε περιττόν να υπομνήσωμεν ότι προ της λαιμητόμου εισαγωγήν της εκτελέσεως της θανατικής ποινής, είχε καθιερωθή η δια του τυφεκισμού, ήτις όμως βραδύτερον, δια του από 28 Ιουνίου 1864 νόμου κατηργήθη,  διατηρηθείσα εν τοσούτω εν ισχύει δια  τους στρατιωτικούς και ναυτικούς καταδίκους. Τότε δε εθεσπίσθη ίνα το σώμα του θανατωθέντος ηρέμα και ησύχως ενταφιάζηται υπό της αστυνομίας, άνευ ουδεμίας επιδείξεως και πομπής, ήν ίσως ο Νόμος εθεώρησεν απάδουσαν εις την μνήμην του κηλιδώσαντος την ανθρώπινην εικόναν του νεκρού, αλλ’ ήν ίσως ψυχολογών τις θα ηδύνατο και να αποδώση εις τον λόγον, ότι η τοιαύτη πομπή θα είχε τι το θεοστυγές και αγρίως ειρωνικόν, του να πανηγυρίζεται έγκλημα επί εγκλήματος. Διότι έγκλημα διέπραξεν ο θανατωθείς κακούργος αναιρέσας ζωήν, έγκλημα και τιμωρός  Πολιτεία αφαιρούσα την ζωήν ανθρώπου.
Άξιος παρατηρήσεως είνε προσέτι, εν συγκρίσει μάλιστα προς το νυν γινόμενον, ότι κατά την νομοθεσίαν του Κυβερνήτου Καποδίστρια, η περί χάριτος αίτησις έδει να παρουσιασθεί αυτώ εντός 24 ωρών από της δημοσιεύσεως της αποφάσεως, αν δε ο καταδικασθείς δεν αξιούτο χάριτος η εκτέλεσις της θανατικής ποινής εγένετο αμέσως.
Έκθεσις Κεφαλικής Ποινής.  
Εκτελεσθείσης εν Καλαμάτα την 17 Νοεμβρίου 1830.
 Κατά την ύπ’ αριθ. Λ. εγκληματικήν απόφασιν του κατά την κάτω Μεσσηνίαν Πρωτοκλήτου Δικαστηρίου της 4 Νοεμβρίου 1830.
                 Ο Δημήτριος Κασιμάκος, Σπαρτιάτης, ετών 35, ήτο συντροφοναύτης εις το «Ιόνιον», πλοίον του εκ Κυθήρων Θεοδωρή Λογοθέτου, κατά το 1826, ότε ανεχώρησε το πλοίον αυτό από Σύρον εις Μεθώνην, φέρον επιβάτας την Ραλούν σύζυγον του Αινίτου Δημητρίου Μαλιώτα, τον υιόν αυτής Μιχαλάκην και τον υπηρέτην της Λασκαράκην. Καθ’ οδόν πλησίον των Ελαφονήσων, ο πλοίαρχος και οι ναύται εφόνευσαν τους ειρημένους τρεις επιβάτας και διήρπασαν τα χρήματα και τα πράγματά των.
            Ο Δημήτριος Κασιμάκος, εις των κακουργησάντων, συλληφθείς υπεβλήθη εις το ανήκον Δικαστήριον και διά της ως άνω μνησθείσης αποφάσεως κατεδικάσθη εις θάνατον, αποδειχτείς ένοχος φονοπειρατείας.
           Ο κατάδικος δι’ αναφοράς του από πρώτης Σεπτεμβρίου 1830 προς την A.Ε. εξητήσατο την χάριν, αλλ’ ή Κυβέρνησις απήντησεν ότι δεν δύναται να παραχωρήση χάριν διά τοιαύτα εγκλήματα.    Όθεν το δικαστήριον διέταξε την εκτελέσιν της είρημένης αποφάσεώς του, ήτις εξετελέσθη κατά την εφεξής ύπ’ άριθ. 716 άναφοράν της Αστυνομίας Καλαμάτας.
               Ελληνική Πολιτεία Προς τον Διοικητήν Καλαμάτας και Νησιού
                Ο Πρ. ’Αστυνόμος Καλαμάτας

      Β. Κατά την έννοιαν της ύπ’ αριθ. 851 προσκλήσεως της Διοικήσεως ταύτης και του επισυναπτομένου αντιγράφου της διαταγής του Δικαστηρίου, προσκαλέσας  τον αρχηγόν της ενταύθα πολιτικής Φρουράς και απελθών μετ’ αυτού την χθεσινήν μετά την μεσημβρίαν, άμα εγχειρισθείσης μοι της αυτής προσκλήσεως, εις το ενταύθα δεσμωτήριον, παρέλαβον τον εν αυτώ κατάδικον Δημάκην Κασιμάκον και φρουρούμενον παρ’ όλης της εκτελεστικής δυνάμεως και παρά του περί ου είρηται αρχηγού, οδηγήσας  αυτόν εις το Δικαστήριον. Εκεί ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου ανέγνωσεν εις αυτόν την πράξιν, δι’ ης απορρίπτεται η της χάριτος αίτησις,  νουθετήσας και προτρέψας τον άνθρωπον κατά το ενόν, όπως αφοσιωθή εις το έλεος του παντοδυνάμου.  Επομένως τούτου πλησιάσας εις τον κατάδικον, έπ’ αυτώ τούτω διορισθείς πνευματικός πατήρ ’Αρχιμανδρίτης Γεράσιμος ιερομόναχος, φέρων την ιερατικήν του στολήν και με τον Σταυρόν εις τας χείρας τον καθωδήγησε τα εκότα. Μετά την πράξιν ταύτην δε συνοδεύσαντες αυτόν κατά τον όμοιον τρόπον μεταφέραμεν εις ιερόν Ναόν του Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου, ένθα είσελθών αυτός και ο παρακολουθών ιερεύς διετάχθησαν ακολούθους οι στρατιώται να περικυκλώσωσι την Εκκλησίαν, φυλάττοντες ακριβώς τα φύλλα της εισόδου και εξόδου.
  Έμεινε λοιπόν ο κατάδικος εις την Εκκλησίαν χθες μετά την μεσημβρίαν και εφεξής δι’ όλης της νυκτός, εξομολογούμενος εις τον ιερέα τα αμαρτήματα του και προσευχόμενος αδιακόπως μέχρι της σήμερον το πρωί.      Τότε προς πλειοτέραν αισθαντικήν παράταξιν, διέταξα να σημάνωσιν όλους τους ιερούς κώδωνας, καθ’ ον τρόπον συνειθίζεται εις τον ενταφιασμόν των θνησκόντων και ταυτοχρόνως με το κτύπημα των κωδώνων συνοδεύσαμεν αυτόν εις τον τόπον της καταδίκης,  την παλαιάν επικαλουμένην Μητρόπολιν  ή παλαιά μνήματα (1) συνακολουθούντος και του ιερέως καθ’ όλην την διάρκειαν της οδοιπορίας, αφού προηγουμένως διήλθομεν διά της αγοράς έχοντες περιεστοιχισμένον καλώς τον κατάδικον παρ’ όλης της οπλοφόρου φρουράς.
          Εκεί εκαθέσθη ο κατάδικος επί του προετοιμασθέντος τάφου, παραινούμενος με όλην την ζέσιν παρά του ιερέως και αφού εκαλύφθησαν οι οφθαλμοί του, τρεις εκ των στρατιωτών πυροβολήσαντες κατά της κεφαλής του τον έθανάτωσαν εις την στιγμήν. Τοιουτοτρόπως δε τελειωθείσης της εκτελέσεως της ποινής, ο ιερεύς ενεταφίασε αυτόν με τας απαιτουμένας θρησκευτικάς τελετάς.
            Άλλ’, εις την οποίαν διευθύνω εις το Δικαστήριον τούτο, κατά χρέος, έκθεσιν της ειρημένης κεφαλικής εκτελέσεως, δεν δύναμαι να αποσιωπήσω την γενναιότητα του καταδίκου, όστις καθ’ όλον το διάστημα της παρατάξεως δεν έδειξε την παραμικράν  δειλίαν του θανάτου, άλλ’ εφαίνετο σχεδόν όλως αδιάφορος, νουθετών το πλήθος των παρακολουθούντων θεατών να λάβωσι παράδειγμα από τον εαυτόν του και να ζώσι τιμίως εις τον κοινωνικόν τούτον βίον διά να μη γίνωσι μέτοχοι της τύχης του.
            Έν Καλαμάτα τη 17 Νοεμβρίου 1830
                        Ο Αστυνόμος
                          Ζ. Μαρατάς»

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
ΠΑΛΑΙΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ  Ή  ΠΑΛΑΙΑ ΜΝΗΜΑΤΑ.
      «Στο ναό του Αγίου Ιωάννου Προδρόμου έγινε, σύμφωνα με νεότερες έρευνες,  η δοξολογία για την απελευθέρωση της Καλαμάτας στις 23 Μαρτίου 1821. Την πρώτη καταστροφή υπέστη στα Ορλωφικά το 1770, ενώ στη συνέχεια πυρπολήθηκε κατά την επιδρομή του Ιμπραήμ στην Καλαμάτα το 1825. Για ένα χρονικό διάστημα αποτέλεσε τη Μητρόπολη Καλαμάτας. Εδώ έγινε η δοξολογία, όταν το 1833 ο Όθωνας επισκέφθηκε την πόλη, καθώς και το 1835, όταν μεταφερθηκε η πρωτεύουσα του νομού Μεσσηνίας από την Κυπαρισσία στην Καλαμάτα. Εδώ επίσης γινόταν η δοξολογία για την επέτειο της εθνικής γιορτής της 25ης Μαρτίου. Ο ναός εγκαταλείφθηκε μετά τους σεισμούς του 1844.  Ο σημερινός ναός θεμελιώθηκε βορειότερα, το 1857, επί δημαρχίας Θ.Ι. Κυριακού και εγκαινιάστηκε το 1865».
ΓΑΚ Μεσσηνίας. Καλαμάτα 1830-1940. Σελ.65.
«Ο Ναός του Τιμίου Προδρόμου της Καλαμάτας -ο σημερινός «Αγιάννης της Αγοράς»-ήταν από τους αρχαιότερους ναούς της πόλεως. Καταστράφηκε στα Ορλωφικά το 1770. Ανοικοδομήθηκε, για να καταστραφεί και πάλι από τις ορδές του Ιμπραήμ το 1825. Επισκευάστηκε  πρόχειρα το 1828, αλλά κατέστη ετοιμόρροπος από τους καταστρεπτικούς σεισμούς που έπληξαν την περιοχή το 1844. Το 1858 αποφασίστηκε να ανεγερθεί νέος ναός «εκ θεμελίων». Πρόκειται για τον σημερινό ναό, του οποίου τα εγκαίνια έγιναν το 1865… Εκείνοι πού αγνόησαν τις μαρτυρίες των αγωνιστών και των ιστορικών για την πρώτη δοξολογία στις 23 Μαρτίου 1821, παραπλανήθηκαν από το γεγονός ότι η μοναδική παλαιά εκκλησία που σωζόταν στην Καλαμάτα και βρισκόταν κοντά στο ποτάμι, ήταν το εκκλησάκι των Αγίων  Αποστόλων. Σκέφθηκαν, κατά συνέπειαν, ότι εκεί θα έπρεπε να έχη γίνει η δοξολογία. Δεν εγνώριζαν ότι ο σημερινός ναός του Τιμίου Προδρόμου, ο Αγιάν­νης, ήταν ο τέταρτος κατά σειράν ναός που είχε κτιστή, στο ίδιο μέρος. Ο πρώτος: βυζαντινός. Ο δεύτερος: μετά τα Ορλωφικά το 1770. Ο τρίτος: μετά την καταστροφή του Ιμπραήμ. Και ο τέταρτος: ο σημερινός που εγκαινιάστηκε το 1865.  Θα πρέπει ακόμη να σημειωθή ότι στον  Αγιάννη ετελείτο η δοξολογία, όταν θεσπίστηκε η 25 Μαρτίου ως εθνική εορτή. Στον  Αγιάννη έγινε η δοξολογία, όταν ο Όθωνας επισκέφθηκε την Καλαμάτα, το 1833. Στον Κώδικα υπάρχει εγγραφή για τα "έξοδα της εκκλησίας όπου  ήλθεν ο Βασιλέας". Στον Αγιάννη έγινε, ακόμη, η δοξολογία στις 5 Νοεμβρίου 1835, με την ευκαιρία μεταφοράς της πρωτεύουσας της Μεσσηνίας από την Κυπαρισσία  στην  Καλαμάτα. Διαβάζουμε, ακόμη, στον Κώδικα ότι ο Ναός του Τιμίου Προδρόμου είχε «εν εργαστήριον πλησίον των Αγίων Αποστόλων» που το νοίκιαζε. Τούτο σημαίνει ότι ο ναός των Αγίων Αποστόλων ήταν στο εμπορικό κέντρο της Καλαμάτας, όπως είναι σήμερα. Εξ άλλου δεν υπήρξε ενορία της Καλαμάτας. Ήταν ένα μικρό εκκλησάκι, που ανήκε στον ενοριακό ναό Τιμίου Προδρόμου, όπως και στις ημέρες μας. Αντίθετα, ο ναός του Τιμίου Προδρόμου ήταν, κατά κάποιο τρόπο, ο μητροπολιτικός ναός της Κα­λαμάτας και βρισκόταν -όπως βρίσκεται και σήμερα- «παρά τον ποταμόν», στον οποίον, την 23η Μαρτίου 1821, συγκεντρώθηκε το πλήθος των αγωνιστών και του λαού για την τέλεση της δοξολογίας και το ξεκίνημα του Αγώνα, όπου «έλαβαν τα όπλα προς μηδενισμόν της βδελυράς τυραννίας».  
(Νίκου Ζερβή. Που έγινε η πρώτη δοξολογία στην Καλαμάτα στις 23 Μαρτίου 1821;)
         Ο Ηλίας Μπιτσάνης σε δημοσίευμά του 22.12.2012 στην εφ. Ελευθερία με τίτλο «Ματιές στην Ιστορία του τόπου: Τρεις εκκλησίες, μια εποχή της νεότερης Καλαμάτας», γράφει για τον  Άγιο Ιωάννη Πρόδρομο:
«…Αναλυτικά για την ιστορία του Αγίου Ιωάννου Προδρόμου έχει γράψει ο Ι. Μπιζίμης. Κατ' αρχήν από τις διάφορες μαρτυρίες, φαίνεται ότι υπήρχε ομώνυμη βυζαντινή εκκλησία στην ίδια περιοχή, η οποία καταστράφηκε στα Ορλωφικά (1770) και κατά την επιδρομή του Ιμπραήμ (1825). Η έλλειψη όμως συγκεκριμένων ιστορικών στοιχείων δεν επιτρέπει την πλήρη ταυτοποίηση της θέσης της. Ο Ν. Βέης γράφει ότι από το βυζαντινό ναό του Αγίου Ιωάννου μετά τις επιδρομές διασώθηκαν "στοιχεία τινά του Αγίου Βήματος" …… Για την εκκλησία η οποία βρισκόταν στη θέση της σημερινής, ο Ι. Μπιζίμης αποφαίνεται πως είναι κτίσμα του 17ου αιώνα (καθώς υπάρχει Άγιος Ιωάννης στην απογραφή Γκριμάνι του 1700), ίσως και του 16ου αιώνα. Η εκκλησία αυτή υπέστη την πρώτη καταστροφή στα Ορλωφικά το 1770, ενώ στη συνέχεια πυρπολήθηκε κατά την επιδρομή του Ιμπραήμ στην Καλαμάτα το 1825. Συντηρήθηκε πρόχειρα και αποτέλεσε για ένα χρονικό διάστημα τη Μητρόπολη της Καλαμάτας. Σύμφωνα με τον Ι. Μπιζίμη στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο... Η εκκλησία έγινε επικίνδυνη και εγκαταλείφθηκε μετά τους σεισμούς του 1844.   Ο Δ. Δουκάκης γράφει ότι η σημερινή εκκλησία "κατά το έτος 1857, επί δημαρχίας Θ. Ι. Κυριακού ανοικοδομήθη εκ νέου κατά τον νεότατον ελληνοβυζαντινόν  ρυθμόν, εισαχθέντα παρ' ημίν διά του εν Αθήναις μεγάλου μητροπολιτικού ναού του Ευαγγελισμού". Και συμπληρώνει για τη διακόσμησή της: "Εντός του ναού υπάρχει εικών επάργυρος της Παναγίας της Μυρτιδιωτίσσης έχουσα την επιγραφήν: "Η παρούσα εικών εφτιάσθη με έξοδα Αλεξίου Αλεξοπούλου Μόσχου, Δεκεμβρίου 12, εν έτει 1810". Ετέρα εικών του Προδρόμου, και αυτή αρχαιότατη, φέρει την εξής επιγραφήν: "Δέησις των δούλων του Θεού Ιωάννου Κυριακού και της συμβίας και των αδελφών, χειρ Δημητρίου Καρβέλα"". Κατά τον Ι. Μπιζίμη, η παλαιότερη εκκλησία κατεδαφίστηκε το 1858 και η καινούργια εγκαινιάστηκε το 1865».

α) Πολλές εργασίες εγκρίτων μελετητών, παλαιών και νέων,  τείνουν να αποδείξουν πως ο ναός του Αγίου Χαραλάμπους, στο σημερινό Κοιμητήριο της Καλαμάτας, υπήρξε η παλαιά Μητρόπολη και παλιό κοιμητήριο στο οποίο ετάφη ο Γουλιέλμος Βιλλεαρδουίνος, ο επονομαζόμενος «Καλαμάτας», πατέρας της πριγκηπέσας Ιζαμπώς, ιστορικού προσώπου και ταλαίπωρης Γυναίκας. Σημαντικότερη εργασία με πολλές αποδείξεις θεωρώ πως είναι της αρχαιολόγου κυρίας Βιργινίας Αλμπάνη, η οποία στην μελέτη της « Ο Γουλιέλμος Βιλλεαρδουίνος και η Καλαμάτα», καταθέτει μοναδικές  πληροφορίες που αποδεικνύουν πως ο Γουλιέλμος, που γεννήθηκε στην Καλαμάτα,  ετάφη στο σημερινό νεκροταφείο Καλαμάτας το 1278.
   
Η ΣΑΡΚΟΦΑΓΟΣ ΤΟΥ ΓΟΥΛΙΕΛΜΟΥ. Φωτογραφία από την μελέτη της κας Βιργινίας Αλμπάνη

Παρουσιάζεται και μια φωτογραφία της μαρμάρινης πλάκας (σαρκοφάγου) του τάφου του Γουλιέλμου, η οποία βρέθηκε σε υπόγεια κρύπτη του ναού περί το 1900, ανακάλυψη που αποδίδεται στον Γάλλο βυζαντινολόγο Gabriel Millet-ανέλαβε το 1891 διευθυντής της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής στην Αθήνα-και στον ερευνητή Joseph Laurent.
β)  Όμως η παρουσίαση του παραπάνω, στο κύριο θέμα, δημοσιευόμενου εγγράφου-εκθέσεως του αστυνόμου Μαρατά το 1830, σχετική με την εκτέλεση του κατηγορούμενου για φονοπειρατεία, νομίζω πως μας οδηγεί σε άλλα μονοπάτια.  Στο παρουσιαζόμενο κείμενο το αποδεικτικό στοιχείο είναι ακαταμάχητο. Στις 17 Νοεμβρίου 1830 ο αστυνόμος Μαρατάς χρησιμοποιεί την φράση «την παλαιάν επικαλουμένην Μητρόπολιν»-χωρίς βέβαια να λέει το όνομα του ναού, όμως τον οριοθετεί, γράφοντας πως η πομπή που συνόδευε τον μελλοθάνατο πέρασε από την αγορά «…καθ’ όλην την διάρκειαν της οδοιπορίας, αφού προηγουμένως διήλθομεν διά της αγοράς…». Δηλαδή από τον Αγιώργη του Κάστρου κατέβηκαν την σημερινή οδό Μητροπολίτη Μελετίου πέρασαν το ναό του Αγίου Αθανασίου και κατέληξαν στον Αγιάννη.  Η αγορά της Καλαμάτας ήταν από παλιά στη νότια πλευρά του Κάστρου (η λέξη αγορά έχει διπλή σημασία, σημαίνει και σημείον αγοροπωλησίας προϊόντων, αλλά και το κέντρο μιας πόλης ή κοινότητος). Δεν υπάρχει καταγραφή πως υπήρξε αγορά-με οποιαδήποτε μορφή- στην ανατολική πλευρά του Κάστρου. Εάν ο υπό εκτέλεση φονοπειρατής επρόκειτο να μεταφερθεί από τον Άγιο Γεώργιο, εκκλησία δίπλα από το Κάστρο στον Άγιο Χαράλαμπο (δηλ. στο σημερινό νεκροταφείο), δεν θα γινόταν καμία πομπή, ούτε θα είχε διάρκεια η οδοιπορία, ούτε θα διέρχονταν από κάποια αγορά, διότι η απόσταση Αγίου Γεωργίου-Αγίου Χαραλάμπους είναι ελάχιστη, και σήμερα (σήμερα περί τα 40-50 μέτρα). Δείτε τον σημερινό χάρτη και τις σημειούμενες τοποθεσίες.
γ) Σε όλες σχεδόν τις γκραβούρες στις οποίες απεικονίζεται η Καλαμάτα, την μετά τους Φράγκους εποχή, φαίνεται μια σημαντική εκκλησία στα νοτιοδυτικά του Κάστρου-Φρουρίου, στις όχθες του ποταμού Νέδοντος και μέσα στον ιστό της τότε πόλης. Παραθέτω μερικές.

                                                                          ΕΙΚΟΝΑ 1
  Μια εξ αυτών, (ΕΙΚΟΝΑ 1) με τα στοιχεία «CORONELLI, Vincenzo.
Repubblica di Venezia p. IV. Citta, Fortezze, ed altri Luoghi principali dell' Albania, Epiro e Livadia, e particolarmente i posseduti da Veneti descritti e delineati dal p. Coronelli, Βενετία, 1688» εικονίζει το Κάστρο της Καλαμάτας και στα ριζά-εκτιμώ εκεί που βρισκόταν ο παλαιός ναός του Αγιάννη της Αγοράς και βρίσκεται ακόμα και σήμερα με άλλη μορφή-μια μεγάλη εκκλησία με σταυρό στην κορυφή του καμπαναριού που σημαίνει χριστιανική εκκλησία, με κυπαρίσσια γύρω της που σημαίνει νεκροταφείο, με αρχοντόσπιτα εκεί κοντά που σημαίνει αγορά και με δρόμο που οδηγεί στην είσοδο του Κάστρου. Στην ανατολική πλευρά του κάστρου-δεξιά όπως βλέπουμε την γκραβούρα-δεν σημειώνεται κάτι ιδιαίτερο που να προκάλεσε το βλέμμα του Περιηγητή-ζωγράφου.
Δεν υφίσταται καμία απεικόνιση εκκλησίας στην ανατολική πλευρά του Κάστρου. Υπάρχουν δεκάδες γκραβούρες της Καλαμάτας. Το ανατολικότερο όριο της παλαιάς Καλαμάτας ήταν «η σημερινή οδός Παλαιολόγου» γράφει η κ. Ανασ. Μηλίτση-Νίκα. Από επίσημη και αυστηρά επιλεγμένη πηγή, την οποίαν είχε την καλοσύνη να μου συστήσει ο Ηλίας Μπιτσάνης, το site του «Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη-το βλέμμα των περιηγητών 15ος-20ός αιώνας», έχω αντλήσει πολλές. Η παραπάνω είναι αυτή που με οδήγησε στην βεβαιότητα πως οι απόψεις μου είναι στον σωστό δρόμο. ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΡΑΓΕ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΟΙΑ ΗΤΑΝ Η ΠΑΛΑΙΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΠΟΥ ΤΑ ΠΑΛΑΙΑ ΜΝΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΙΧΑΝ ΣΕΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΚΑΤΟΙΚΟΥΣ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ;


ΕΙΚΟΝΑ 2 
  

       ΕΙΚΟΝΑ 3
     Αλλά και στις υπόλοιπες γκραβούρες που παρατίθενται. Στις νο 2 και 3 νότια του Κάστρου, παρά τον Νέδοντα ποταμόν, ξεκάθαρα διακρίνεται εκκλησία μεγαλοπρεπής, που θυμίζει τζαμί σύμφωνα με την εποχή του φτιάχτηκε, ενώ

στις νο 4 και 5 ξεχωρίζει δίπλα και κάτω από το Κάστρο μεγάλη κατασκευή με καμπαναριό, που πιθανότατα ήταν τότε ο Αγιάννης.
                                                                              

                                                                       ΕΙΚΟΝΑ 4       
          ΕΙΚΟΝΑ 5

δ)  Το τοπωνύμιο «Παλαιά μνήματα» δεν μπόρεσα να το βρω σε καμία καταγραφή. Πιστεύω πως εμφανίζεται για πρώτη φορά στο παραπάνω κείμενο και πως αναφέρεται στο νεκροταφείο που υπήρχε στον περίβολο του σημερινού Αγιάννη, στον οποίον γίνονταν παλαιά ταφές επιφανών καλαματιανών, εν οις, όπως πιστεύω, και του Φράγκου αυθέντη, του  Γουλιέλμου Βιλλεαρδουίνου, του επονομαζόμενου «Καλαμάτα».  Δείτε τα κυπαρίσσια στην ΕΙΚΟΝΑ 1.  Εκκλησία με κυπαρίσσια αναμφίβολα σημαίνει Κοιμητηριακός Ναός.
ε) Όπως και ο κ. Νίκος Ζερβής γράφει, «…
στη Λαϊκή Βιβλιοθήκη Καλαμάτας, το πνευματικό αυτό  Ίδρυμα που τιμά την πόλη μισό σχεδόν αιώνα, σώζεται ένας ανέκδοτος ως σήμερα, Κώδικας του Ναού του Τιμίου Προδρόμου, που φέρει τον αριθμό 4, πράγμα που σημαίνει ότι είχαν προηγηθή άλλοι 3, οι οποίοι, δυστυχώς, δεν διασώθηκαν. Οι διάφορες εγγραφές στον Κώδικα αρχίζουν από τον Ιούνιο του 1811…».
Είναι ο μεγαλύτερος από τους πολύ παλαιούς, (η Υπαπαντή είναι νεώτερη και ο προαύλιος χώρος της δεν «κληρονομήθηκε» αλλά αποκτήθηκε με απαλλοτριώσεις). Εξ άλλου ο ναός του Αγιάννη με τον προαύλιο χώρο του, είναι 3.140τμ. γράφει η κ. Μηλίτση, ο μεγαλύτερος στην παλιά Καλαμάτα. Πιθανολογώ πως αυτό σημαίνει πως ο νέος ναός του 1865,  «κληρονόμησε» από παλιά την έκταση αυτή, διότι ήταν ναός και κοιμητήριο.
Η ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΑΝΝΗ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ
-Η Συνοικία του Αγιάννη, γράφει η έκδοση των ΓΑΚ «Οδοιπορικό σε πλατείες και δρόμους της πόλης 1830-1940, σελ. 66» αποτελούσε τη δυτική παλιά πόλη, κάτω από το κάστρο και ανατολικά του Νέδοντα. Στην προεπαναστατική περίοδο φαίνεται ότι μαζί με την ενορία του Αγίου Αθανασίου(ο ναός βρισκόταν στη συμβολή των σημερινών οδών Υπαπαντής και Μητρ. Μελετίου) συνιστούσαν την κεντρική ζώνη της πόλης, απέναντι από το δυτικό προάστιο Καλύβια. Μετά την απελευθέρωση η συνοικία του Αγιάννη εξακολούθησε να παίζει σημαίνοντα ρόλο στην διοικητική και εμπορική ζωή της πόλης. Εδώ κατοικούσαν οι προυχοντικές οικογένειες των Μπενάκη, Κυριακού, Παπαδόπουλου, Δανασή κ.ά. Επίσης, εδώ στεγαζόταν το πρώτο ταχυδρομείο, το ειρηνοδικειακό κατάστημα (1836), οι φυλακές πολιτικών κρατουμένων (1850), οι ποινικές φυλακές (1854), ο στρατώνας της Φρουράς, το θεραπευτήριο της Φρουράς (10ετία 1850 και το 1860), και το κατάστημα της νομαρχίας (από το 1869 έως το 1876) σε οικία του Ιωάννη Κυπαρίση…
στ) Ο Γερμανός ταξιδιώτης-αναφέρει η αρχαιολόγος κ. Βιργινία Αλμπάνη στην προαναφερθείσα μελέτη της-Αρμάντ Φον Σβάϊγκερ Λέρνχενφελντ-, σε επίσκεψή του στην Καλαμάτα περί το 1880, περιηγήθηκε την Παλιά Καλαμάτα και περιγράφει πως είδε «παλαιές οικοδομές με φράγκικους και ενετικούς θυρεούς… και λαξευμένους στην πέτρα  γαλλικούς κρίνους». Γράφει επίσης πως «εδώ βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Αθανασίου με το βενετσιάνικο καμπαναριό της και πιο πέρα η παλαιά Μητρόπολη». Ο παλαιός Άγιος Αθανάσιος βρισκόταν στην σημερινή οδό Υπαπαντής –στο ύψος περίπου του σημερινού Μανέτα- και όπως γράφει ο Ηλίας Μπιτσάνης «…Ο Ν. Ζερβής συνδυάζοντας δημοσιεύματα της εφημερίδας "Θάρρος" εκείνης της εποχής, εκτιμά ότι η κατεδάφιση έγινε το πρώτο δεκαπενθήμερο του Ιανουαρίου 1913, χρονιά κατά την οποία για πρώτη φορά γιορτάστηκε η μνήμη του Αγίου Αθανασίου στον Άγιο Νικόλαο Φραγκόλιμνας. Ο Γιαν. Αναπλιώτης από τη μελέτη των σχετικών κειμένων που είχε στη διάθεσή του καταλήγει στο εξής συμπέρασμα για τα αίτια της κατεδάφισης: «Βασικός λόγος του αφανισμού του σπουδαίου αυτού εθνικού κειμηλίου δεν ήταν ότι έπρεπε να κατεδαφιστεί για να στρωθούν οι γραμμές του τραμ, όπως πολλοί πιστεύουν, αλλά άλλος: Ο Αϊ-Θανάσης, σκέπτονταν οι αποτελούντες τότε την πνευματική, οικονομική και κοινωνική ηγεσία της πόλεως, αποτελούσε εμπόδιο στην οπτική προβολή του καθεδρικού Ναού της Υπαπαντής. Κι έπρεπε να βγει από τη μέση». Δηλαδή ήταν ο Άγιος Αθανάσιος και λίγο πιο πέρα-στα 50 μέτρα- ο Αγιάννης της Αγοράς σε μια ευθεία. Αν θα ήθελε ο συγγραφέας να εννοήσει τον Άγιο Χαράλαμπο ως κοντινή εκκλησία στον Άγιο Αθανάσιο, γράφοντας «…και πιο πέρα η παλαιά Μητρόπολη..» δε νομίζω πως θα έγραφε «πιο πέρα», διότι ο παλιός αυτός ναός βρίσκεται στην αντίθετη κατεύθυνση, και σήμερα, και όχι «πιο πέρα». Δείτε παρακάτω τοπιόγραμμα για τις σημειούμενες αποστάσεις μεταξύ των τοποθεσιών που αναφέρονται στην παρούσα μελέτη.
Ας σημειώσει ο αναγνώστης πως δεν υπάρχει καμία καταγραφή πως ο ναός των Αγίων Αποστόλων υπήρξε κάποτε και Μητρόπολη.
ζ)  Ένας άλλος Γάλλος ο φυσιοδίφης Bory de Saint-Vincent, που ακολούθησε την Γαλλική αποστολή του Μορέως την 10ετία 1829-1838, κάνει λόγο για δύο σπουδαίες εκκλησίες που τράβηξαν την προσοχή του (Ν. Ζερβής, «Οι ξένοι ταξιδιώτες»). Γράφει πως «Η μία ταυτίζεται με τους Αγίους Αποστόλους  η άλλη  «είναι κτισμένη σε έναν από τους δρόμους της άνω πόλεως, η μια πλευρά της οποίας θα μπορούσε να αναχθεί στην βασιλεία του Βιλλεαρδουίνου του Καλαμάτη…» . Άνω πόλη, μέχρι και σήμερα, λέγεται το πάνω μέρος του ιστορικού κέντρου νοτιοδυτικά του Κάστρου.
         Η κ. Αλμπάνη στην προαναφερθείσα μελέτη της παρουσιάζει κείμενο του
Bory de Saint-Vincent. Ο οποίος γράφει:  «Επιθυμία του διαδόχου του Γοδεφρείδου (τον αναφέρει ως Γουλιέλμο de Calamatis), ήταν να ταφεί στην Καλαμάτα. Ο τάφος του πρέπει να υπάρχει στην σημαντικότερη εκκλησία, όπου λησμόνησα να τον ψάξω». Παρακάτω, σημειώνει η κ. Αλμπάνη, δίνει (ο Γάλλος συγγραφέας δηλαδή) την μοναδική ίσως μαρτυρία της άθλιας κατάστασης που βρισκόταν ο Μητροπολιτικός ναός της Καλαμάτας μετά την επιδρομή του Ιμπραήμ το 1825. Αφού αναφέρει ότι η πρόσοψη της εκκλησίας θα μπορούσε να αναχθεί στην βασιλεία του Καλαμάτη και ότι του φαίνεται σύγχρονη με το μοναστήρι των κυπαρισσιών (εννοεί το μοναστήρι του κάτω Βουλκάνου), παραθέτει μια αρκετά αναλυτική περιγραφή: όπως και εκεί δύο κρινάνθεμα ευκόλως αναγνωρίσιμα έχουν σκαλιστεί στις πλευρές της θύρας εισόδου. Η στέγη έχει καεί. Η Αγία Τράπεζα, που αποτελείται από αρχαία μάρμαρα, είναι ανεστραμμένη και κάποια «γουρούνια» έχουν σκορπίσει πάνω στις ασβεστόπλακες του δαπέδου, ανθρώπινα οστά που έχουν συλήσει από τους τάφους του παρακείμενου κοιμητηρίου, αλλά ένα καντήλι έκαιγε μπροστά από μία μορφή σχεδόν εξίτηλη της Κυράς των Αγγέλων. Αγιογραφίες όπου διέκρινα το μαρτύριο του Αγίου Στεφάνου και διάφορες σκηνές του Πάθους κάλυπταν ακόμη τις παρειές του Αγίου Βήματος. Ένας Γάλλος εξωμότης, ο οποίος κατείχε υψηλό βαθμό στον Αιγυπτιακό στρατό, διασκέδασε, όπως με διαβεβαίωσαν, σκάβοντας με μαχαίρι τα μάτια όλων των μορφών που εικονίζονταν, γεγονός που προκαλούσε μία θλιβερή και αλλόκοτη εντύπωση…»
          Από την στιγμή που διαθέτουμε την πληροφορία πως ο ναός του Αγιάννη καταστράφηκε από τον Ιμπραήμ το 1825, και το παραπάνω κείμενο  του Γάλλου φυσιοδίφη περιγράφει την «κατάσταση που βρισκόταν ο Μητροπολιτικός ναός μετά την επιδρομή του Ιμπραήμ το 1825» ποία η χρεία και άλλων αποδείξεων πως  ο Αγιάννης ήταν η Παλαιά Μητρόπολη της Καλαμάτας και το νεκροταφείο του τα Παλαιά Μνήματα; Όταν ο ίδιος γράφει πως «η πρόσοψη της εκκλησίας θα μπορούσε να αναχθεί στην βασιλεία του Καλαμάτη» ποιο επιπλέον αποδεικτικό στοιχείο χρειάζεται για να πιστοποιηθεί πως ο Αγιάννης με την, προ του 1825, παλιά του μορφή, ήταν Μητρόπολη της Καλαμάτας και πιθανότατα τόπος ταφής του Γουλιέλμου Βιλλεαρδουίνου;
η) Η κυρία Αλμπάνη στην σπουδαιότατη αυτή μελέτη της, σημειώνει, «…ίσως λοιπόν παρά το πέρασμα τόσων χρόνων να έμεινε ζωντανή η ανάμνηση του ποια υπήρξε η τελευταία κατοικία του ήρωα του Χρονικού του Μορέως, του φιλόδοξου ηγεμόνα που κατέκτησε όλη την Πελοπόννησο και κυβέρνησε 32 χρόνια, του Φράγκου πρίγκιπα που γεννήθηκε στην Καλαμάτα. Την σχέση του Γουλιέλμου Βιλλεαρδουίνου με την πόλη της Καλαμάτας, συνοψίζει πολύ όμορφα ο συγγραφέας της πραγματείας «Περί της Καλαμάτας» ( εκ Γαλλικού συγγράμματος) που δημοσιεύθηκε το 1880. “Ο διάδοχος αυτού Γκιλλώμος ο ΙΙ ηγάπα αυτήν διαφερόντως και ως πόλιν της γεννήσεως αυτού, και ως φέρων το επίθετον Καλαμάτης, εφ’ ω λίαν ενησμενίζετο. Διέταξε δε να ενταφιαστεί μετά θάνατον ενταύθα και ο τάφος αυτού υπήρχεν εντός του πρωτίστου ναού της πόλεως.»  Εντός λοιπόν του «πρωτίστου ναού της πόλεως». Όλες οι γκραβούρες τον «δείχνουν». Ο ναός που το 1830 τον αποκαλούν «παλαιά μητρόπολη ή παλαιά μνήματα».
θ) Στο βιβλίο «Τα γλυπτά Μνημεία του Κοιμητηρίου Καλαμάτας αφηγούνται την ιστορία τους 1870-1940», που εξέδωσαν τα ΓΑΚ Αρχεία Νομού Μεσσηνίας και επιμελήθηκε η κ. Αναστασία Μηλίτση-Νίκα, στην σελίδα 12 αναφέρεται πως «…στη βορειανατολική περιοχή της Καλαμάτας, στη σκιά του Κάστρου των Βιλλεαρδουίνων, βρίσκεται το κεντρικό Κοιμητήριο της πόλης, το οποίο καταλαμβάνει έκταση δέκα περίπου στρεμμάτων. Δημιουργήθηκε γύρω από το ναό του Αγίου Χαραλάμπους, ο οποίος ήταν κοιμητηριακός από την εποχή των Ενετών (3). Εδώ, μάλιστα, φαίνεται ότι ενταφιάστηκε και ο πρίγκιπας Γουλιέλμος Βιλλεαρδουίνος (4)…». Και εδώ η συγγραφέας έχει αμφιβολίες με το «φαίνεται».
ια) Στην παραπομπή της αρ. 3 αναφέρεται ως πηγή των γραφομένων ο Γεώργιος Δημητροκάλλης, ο σπουδαίος αυτός μελετητής, ο οποίος αναφερόμενος σε μελέτη του για την  παλαιότητα του ναού του Αγίου Χαραλάμπους,  τον αναφέρει ο Ηλίας Μπιτσάνης στην εργασία του «Ματιές στην ιστορία του τόπου : Οι βυζαντινές εκκλησίες στην ακμάζουσα Καλαμάτα»,   γράφει πως «…
φαίνεται ότι υπήρξε νεκροταφειακός ναός και της βυζαντινής πόλεως, γι' αυτό  και εξ υπαρχής κτίσθηκε διώροφος -διώροφους νεκρικούς ναούς και μαυσωλεία όλοι οι λαοί της γης κατασκεύασαν». Η υπογράμμιση της λέξεως «φαίνεται» είναι του γράφοντος το παρόν κείμενο. Φαίνεται λοιπόν πως και ο αείμνηστος ερευνητής είχε αμφιβολίες για τον αν ο Άγιος Χαράλαμπος ήταν από παλιά κοιμητηριακός και μητροπολιτικός.
ι) Στην παραπομπή αρ.4. αναφέρεται ο Δημήτριος Δουκάκης με το βιβλίο του «Μεσσηνιακά και ιδία περί Φαρών και Καλαμάτας…..» έτους 1905. Στην σελίδα 64  του συγκεκριμένου βιβλίου αναφέρεται πως «…ο Γοδεφρείδος Α’  (σημ. γράφοντος το παρόν: ο Γουλιέλμος έπρεπε να γράφει) εξεμέτρησε το ζην εν Καλαμάτα και ετάφη εν τη εκκλησία, τη καλουμένη Μητροπόλει τη μέχρι του νυν σωζομένη (νεκροταφείον)….». Την εποχή που ο Δουκάκης έγραφε την μελέτη του, περί το έτος 1905, Μητρόπολη ίσως να έλεγαν και τις δυο εκκλησίες. Και την «παλαιά μητρόπολη», τον Αγιάννη δηλαδή, αλλά και τη «νέα μητρόπολη» δηλαδή τον Άγιο Χαράλαμπο. Και οι δύο εκκλησίες είχαν νεκροταφείο, παλαιό και νεώτερο. Όμως το κείμενο-αναφορά του αστυνόμου, παραδίδεται ως τοπωνύμιο τα «Παλαιά μνήματα». Παλαιά μνήματα ήταν μόνο στον Αγιάννη. Στον Άγιο Χαράλαμπο ήταν νεώτερα μνήματα.
κ) Στο ίδιο βιβλίο και στην σελίδα 12 γράφεται πως «ο ενταφιασμός νεκρών στον περίβολο ναών, ενοριακών ή ιδιωτικών ήταν κάτι το σύνηθες μέχρι το 1833…αμέσως μετά την Ανεξαρτησία –το 1833- οπότε άρχισε να οργανώνεται το νεοσύστατο κράτος, ρυθμίστηκε και η διαχείριση του χώρου των νεκρών. Ορίστηκε με διάταγμα η σύσταση  ‘τακτικών νεκροταφείων’ έχοντας ως πρότυπο τα νεκροταφεία των βιομηχανικών, αστικών κοινωνιών της Ευρώπης, τα οποία είχαν ιδρυθεί από τα τέλη του 18ου αιώνα, μετά τη Γαλλική Επανάσταση. Το 1834 με διάταγμα, συνταχθέν από την βαυαρική διοίκηση, απαγορεύτηκε για λόγους υγιεινής ο ενταφιασμός των νεκρών σε περίβολο ναών και καθορίστηκε ο κάθε δήμος να κατασκευάσει μ δική του δαπάνη νεκροταφείο, ευρύχωρο, περιφραγμένο, δενδρόφυτο, στο βόρειο ανατολικό τμήμα της πόλης και σε απόσταση τουλάχιστον εκατό μέτρων από αυτήν».
κα) Εν κατακλείδι καταθέτω την άποψή μου-με όλο τον σεβασμό στους επιστήμονες που ασχολήθηκαν με το θέμα- πως η παρουσιαζόμενες παρ’ εμού σήμερα αποδείξεις,
- Πως σε κείμενο του 1830 χρησιμοποιούνται οι φράσεις «…παλαιάν επικαλουμένην Μητρόπολιν ή παλαιά μνήματα…» και  «…αφού προηγουμένως διήλθομεν διά της αγοράς…» και «…εκαθέσθη ο κατάδικος επί του προετοιμασθέντος τάφου…» και «…τελειωθείσης της εκτελέσεως της ποινής, ο ιερεύς ενεταφίασε αυτόν με τας απαιτουμένας θρησκευτικάς τελετάς…» ,  

        Διαδρομή Αγ. Γεώργιος-Παλαιά Μητρόπολη ή Παλαιά Μνήματα. Με βάση την σημερινή τοπογραφία.

- Η φράση κλειδί του Γερμανού περιηγητή «η εκκλησία του Αγίου Αθανασίου και πιο πέρα η παλαιά Μητρόπολη»,
-
Η περιγραφή του αυτόπτη μάρτυρα
Bory de Saint-Vincent, που μας δίνει «την μοναδική ίσως μαρτυρία της άθλιας κατάστασης που βρισκόταν ο Μητροπολιτικός ναός της Καλαμάτας μετά την επιδρομή του Ιμπραήμ το 1825..»
Θα πρέπει, πιστεύω,  να μας οδηγήσουν σε αλλαγή των απόψεων περί της Μητρόπολης στην οποία έθαψαν τον Γουλιέλμο Βιλλεαρδουίνο το 1278. Πιστεύω ακράδαντα πως εάν υπήρχαν οι χαμένοι κώδικες του ναού του Τιμίου Προδρόμου της Αγοράς, θα αποδεικνυόταν εύκολα πως:
1. Ο ναός του Τιμίου Προδρόμου, ο «Αγιάννης της Αγοράς»,  υπήρξε η Παλαιά Μητρόπολη της Καλαμάτας. Βυζαντινή και Φράγκικη,
2. Πως εκεί θάφτηκε ο Γουλιέλμος Βιλλεαρδουίνος και εκεί υπήρχαν τα «Παλαιά Μνήματα». Δεν υπήρχε περίπτωση να ταφεί «εκτός Καλαμάτας» ο επιφανής αυτός άρχοντας, εν προκειμένω στον Άγιο Χαράλαμπο που ήταν βεβαίως παλαιός ναός, αλλά εκτός κεντρικού ιστού της Καλαμάτας, περιτριγυρισμένος από ελιές και περιβόλια και κυρίως μη ασφαλής, που σημαίνει ο καθείς που τον αντιπαθούσε θα μπορούσε να βεβηλώσει το μνημείο του.
3. Πως εκεί έθαβαν και τους επιφανείς παλαιούς καλαματιανούς της περιοχής (τους τσιρίτσηδες, όπως σκωπτικά τους ανέφεραν οι παλαιοί καλαματιανοί).
4. Πως οι πολλαπλές καταστροφές που υπέστη ο ναός σε διάφορες ιστορικές περιόδους, έκαναν αναγκαία την μεταφορά από τον Αγιάννη στον Άγιο Χαράλαμπο, της Μητρόπολης και του Κοιμητηρίου, ανατολικά της Καλαμάτας όπως επέβαλε η βαυαρική εγκύκλιος το 1834.
5. Πως όταν οι σημερινοί καλαματιανοί λένε την φράση «είμαι για την Μητρόπολη» (την έλεγε ο πατέρας μου Νικόλαος+2009 κατά κόρον και λέγεται από κάποιον που είναι πολύ κουρασμένος ή απογοητευμένος και σημαίνει «είμαι για το νεκροταφείο, είμαι για να πεθάνω), δεν εννοούν την Μητρόπολη ως κεντρικό ναό της πόλης και που είναι σήμερα η Υπαπαντή, αλλά εννοούν ένα ναό που ήταν και Μητρόπολη και Κοιμητήριο. Έφτασε μέχρι τις μέρες μας παλιά φράση που έχει την δημιουργία της στα χρόνια των Βιλλεαρδουίνων. Πιστεύω λοιπόν πως η ονομασία «Μητρόπολη» αποδίδεται στο ναό του σημερινού Κοιμητηρίου και «μεταφέρθηκε», μαζί με την μεταφορά του κεντρικού Κοιμητηρίου, εκεί από το ναό του Τιμίου Προδρόμου-Αγιάννη της Αγοράς- όταν αυτός ο ναός, ως Μητρόπολη της Καλαμάτας καταστράφηκε επί Ιμπραήμ, για ακόμη μία φορά. Η μεταφορά του νεκροταφείου στην σημερινή του θέση, σήμανε και την μεταφορά όλων των διασωθέντων μνημείων στη νέα θέση. Η νέα θέση ήταν ένας ναός παλιός-ο ναός του Αγίου Χαραλάμπους-, στα ριζά του Κάστρου και πέρα από την πυκνοκατοικημένη περιοχή. Εκεί εγκαταστάθηκε το Νέο Κοιμητήριο μετά το 1834, εκεί «μεταφέρθηκε» και παλαιά φράση «Μητρόπολη» που εννοούσε «Παλαιό ναό και Κοιμητήριο». Έτσι και εμείς οι νεότεροι καλαματιανοί όταν λέμε «Μητρόπολη» εννοούμε και την Υπαπαντή και το σημερινό Κοιμητήριο. Κατά περίπτωση και από τα συμφραζόμενα  καταλαβαίνουμε ποιο ναό εννοούμε.
6. Προχωρώ δε ακόμη περισσότερο καταθέτοντας την άποψη πως η μαρμάρινη πλάκα της σαρκοφάγου από τον τάφο του Γουλιέλμου -αλλά και άλλα μνημεία (κρινανθοί κλπ)  που υπήρχαν στον πολλές φορές καταστραφέντα ναό του Τιμίου Προδρόμου της Αγοράς- ίσως μεταφέρθηκαν σε κρύπτη στον Άγιο Χαράλαμπο για να διασωθούν, όταν μεταφέρθηκε η Μητρόπολη εκεί. Και εκεί τα βρήκαν οι Γάλλοι βυζαντινολόγοι.
-Ως επίλογο, ας λάβει ο αναγνώστης υπόψη του πως παρόλο πως είναι ξεκάθαρο ότι η δοξολογία την 23 Μαρτίου 1821 έγινε στην Μητρόπολη Καλαμάτας, «κατά τον ποταμόν Καλαμών», δηλαδή στον Αγιάννη, οι περισσότεροι που ασχολήθηκαν με το θέμα παρουσιάζουν το ναό των Αγίων Αποστόλων ως την εκκλησία που έγινε η δοξολογία, παρασυρόμενοι από το γεγονός πως η μια εκκλησία διασώθηκε ακέραιη (Άγιοι Απόστολοι) και η άλλη (Αγιάννης της Αγοράς) δεν διασώθηκε στην παλιά της μορφή. Δεν είναι λοιπόν οι παλαιότερες εκκλησίες της Καλαμάτας μόνο όσες κατά τύχη διασώθηκαν από τις ποικίλες καταστροφές. Υπήρξαν και άλλες που η σημερινή τους εμφάνιση δεν αποδίδει την παλαιότητά τους και βέβαια χάθηκαν στοιχεία (κώδικες) που θα την αποδείκνυαν, καθώς και την συμμετοχή τους στην Φράγκικη ιστορία της Καλαμάτας.-
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ
1. Γενική Εφημερίδα της Ελλάδος», τόμος 1830, αρ.99, σελ 464.
2. Εφημερίδα Καλαμάτας «ΦΑΡΑΙ», έτους 1898, τεκμήριο 30, την 14.9.1898.
3. Νίκου Ι. Ζερβή. Που έγινε η πρώτη δοξολογία στην Καλαμάτα στις 23 Μαρτίου 1821. Πρακτικά Β΄ τοπικού συνεδρίου Μεσσηνιακών Σπουδών (Κυπαρισσία 27-29 Νοεμβρίου 1982).
4. Βιργινία Αλμπάνη, αρχαιολόγος. Ο Γουλιέλμος Βιλλεαρδουίνος και η Καλαμάτα. Πρακτικά Δ΄ τοπικού συνεδρίου Μεσσηνιακών Σπουδών, (Καλαμάτα 8-11 Οκτωβρίου 2010).
5. Νίκου Ι. Ζερβή. Οι ξένοι ταξιδιώτες. Περιοδικό «Επτά ημέρες» της εφημ. Καθημερινή. 18.11.2001.
6. Δ.Χ. Δουκάκη. Μεσσηνιακά και ιδιαίτερα περί Φαρών και Καλαμάτας από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι τον Καποδίστρια. Φωτογραφική μεταφορά έκδοση έτους 1999.
7. ΓΑΚ Αρχεία Νομού Μεσσηνίας. Αναστασίας Μηλίτση-Νίκα. Τα γλυπτά Μνημεία του Κοιμητηρίου Καλαμάτας αφηγούνται την ιστορία τους 1870-1940. Καλαμάτα 2018.
8. Μπιτσάνης Ηλίας.
Ματιές στην Ιστορία του τόπου: Τρεις εκκλησίες, μια εποχή της νεότερης Καλαμάτας. Eleftheriaonline 22.12.2012.
9. ΓΑΚ Αρχεία Νομού Μεσσηνίας. Αναστασία Μηλίτση-Νίκα & Χριστίνας Θεοφιλοπούλου-Στεφανούρη: Καλαμάτα 1830-1940, οδοιπορικό σε πλατείες και δρόμους της πόλης. Καλαμάτα 2010.
10. Όλες οι γκραβούρες προέρχονται από το site του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη. http://el.travelogues.gr/tag.php?view=866

Κυριακή, 13 Μαΐου 2018

ΣΑΪΤΟΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ

ΣΑΪΤΟΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ
Πώς να ρίξεις σαΐτα άμα είσαι «μαλλί αγγέλου»; Πώς να τη κρατήσεις άμα δεν έχεις νεύρο; Πώς να σ’ ακούσει άμα δεν έχεις ζυμωθεί μαζί της; Πώς να «χορέψεις» με την αγαπημένη σου άμα δεν έχεις αίσθημα; Πώς να «χορέψεις» με τη σαΐτα σου άμα δε ξέρεις ζεϋμπέκικο; Πως να συγκεντρωθείς άμα γουστάρεις μόνο το φιγουριλίκι; Πώς να δεις τη φλόγα της ψυχής σου και τη φλόγα της άμα δε έχεις μισόκλειστα τα μάτια ; Πως να μυρίσεις τη μπαρούτη άμα είσαι «μυξιάρης»; Πώς να καταλάβεις ότι τελειώσανε οι «φωνές της» για να φουντώσεις την επόμενη, άμα δεν ξηγιέσαι σοφράνο; Πώς να λαβώσεις τη ψυχή σου άμα δε την αγαπάς και δεν καίγεσαι; Πώς να σε πάρει σοβαρά ο άλλος άμα κάνεις παρέα μόνο με «αξύριστους της μόδας» και όχι με «αξύριστους της εργατιάς» άντρες από τη Ράχη, τη Φυτειά, τον Αι-Σίδερη, τον Αγιάννη και λοιπούς «ακραίους» ;
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΣ 2015


ΣΑΪΤΟΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ-ΜΕΘΕΟΡΤΙΑ 2018

Μεθεόρτια Σαϊτοπολέμου 2018. 
Φωτογραφίες Παναγιώτης Μουστάκης
Φέτος δεν έριξα Σαϊτες καθότι το γκριζάρισμα και μαλλί αλατοπίπερο και από Σαϊτομάχος κατάντησα Σαϊτολόγος και στο ταγάρι αντις για σαϊτες είχα υπεύθυνες δηλώσεις και κείμενα.

Καθόμουνα και έβλεπα τη μαγκιά με τα ταγάρια και τα λάβαρα, τη καραμουτζαρχία με τα ταρατατζούμ, τον Κλάδη με τους βρακοφόρους Βεργιάνους, το Μπασακίδη στην αγωνία, τον Κατσίρα «πανταχού παρών και τα πάντα συμπληρών», τον Κισκήρα ήρεμη δύναμη. Παραδίπλα καρατάριζα κάτι βαψομαλλάκηδες μοδέρνους, κάτι κυριούλες με τους πλισσέδες στα μάτια με λαχανί μαλλί και κάτι παλιούς καλαματιανούς πούχανε βγάλει τις κυράδες τους τσάρκα στο «αλαμπρατσέτο».
Πλακωθήκανε στις φωτιές τ’ αλάνια, αμαν γιανγκίνι, μπήκανε οι οϋκάδες, ρίξανε οι εφοδούχοι, τις ταλανιάσανε οι μπρατσωμένοι και οι ξεμπράτσωτοι, μπήκανε φουστανέλες μικρές και μεγάλες, μπήκανε και δύο θήλεα «της εκπαιδεύσεως», η πιτσιρικαρία είχε αποβολές φέτος και δεν παίξανε, μπήκε και η ιερωσύνη «παπά μου τη σαΐτα σου», βοήθαγε ο ένας το άλλονε, ψυχαδέλφια όλοι οι σαϊτομάχοι και πρώτη βολά είδα τέτοια αβάντα, μέχρι και «τον μικρό της φωτιάς» ως αποδότη με «τη ροκέτα» κάνανε καπετανέοι και μοιράζανε φωτιά σε άλλα μπουλούκια. Είχα μερακλωθεί και φώναζα τους γνωστούς με τα ονόματά τους.

Παραδίπλα στεκότανε μια μανταμίτσα με το καλαμπουκάνι φωτογραφικό μηχάνησμα που τράβαγε τις πλάκες της και κάποια στιγμή με αρώτηξε:
-Τους γνωρίζετε όλους κύριε;
-Αμ τι τους κάνω, της λέω, παιδιά ταραφίσια είναι όλα.
-Μου λέτε δυό λόγια για το Σαϊτοπόλεμο; μου απαντάει στο πληζαριστό.
Πήρα και εγώ το σοβαρό μου καθότι ναι μεν παιδί της πιάτσας, αλλά έχουμε και πέντε αράδες γράμματα στην κωλότσεπη και ξέρουμε να μιλήσουμε και σε κυρίες εκτός φάρας.
-Κυρία μου, άρχισα (έτσι και με άκουγε ο Μάκης να μιλάω στο επίσημο, θα μούλεγε «τι έπαθες ρε μπαφουνέτο» και θα χαχάνιζε λες και είχε φουμάρει πέντε νταμίρες μαζεμένες) το έθιμο της Σαϊτας έρχεται από πολύ παλιά και στην Καλαμάτα σήμερα υπάρχουν φυλαί και φύλαρχοι. Έχουμε την φυλήν των ΑγιοΣιδερητών, την φυλήν των Ραχιωτών, του Φραγκοπήγαδου, της Φυτειάς, του Φρουρίου και του Αγιάννη του Πρόδρομου του Παλαιού. Κάθε φυλή έχει και τους φυλάρχους της. Η φυλή του ΑγιουΣίδερη έχει 4 καπετανέους, όλοι τους μεσοΜανιάτες της φάρας του Σωτηράκου. Στη φυλή του Φραγκοπήγαδου καπετανέοι είναι βέροι Ραχιώτες όλοι της οικογένειας Ζησιμάτου. Οι Φυτειώτες καπετανέους έχουνε πολλούς σήμερα τον Μάρκου, τον Καραβλίδη, τον Ξωξάκο, τον Κρεμμύδα και φέρνουνε στις πλάτες τους παλαιά παράδοση. Καπετάνιος της φυλής του Φρουρίου είναι ο Βαρελάς, ο επονομαζόμενος Νικηταράς γιατί είναι Νεδουσαίος. Φύλαρχος των Αγιαννητών είναι ο καπετάν Χρήστος, με 60 σαϊτοχρόνους στην πλάτη του.

Οι Ραχιώτες έχουνε καπετάνιο τον Τάκη που ξανάφτιαξε μπουλούκι τα τελευταία χρόνια. Έχουνε στις παρέες τους παιδιά τζιμάνια που το λέει η περδικούλα τους και δεν κολώνουνε σε τίποτα. Τι πα να πει ψηλέας σα τους Μπουρδακέους, το καπετάν Γκιουλέκα, τους Μαρκέους και τον Τάσο του Στέφανου; Τι πα να πει κοντός σα τον καπετάν Χαρμάνη, τον Κοντό, τον Μούμια και τον Βουτσαρά; Είναι όλοι γεμάτοι μαχητικό μένος και έτοιμοι να πέσουν στην φωτιά για να ψηθούν με μπαρούτι. Και κάνε κυρά μου λίγο πιο πίσω μη σε πάρουνε οι σκατζουλίθρες και φλουμπετιάσεις.
Τα είπα και σταμάτησα. Κάνω έτσι και βλέπω την κερία να έχει στόνα χέρι τη μηχανή και να έχει ανοίξει ένα πακέτο σέρτικα Καρέλια και να μου προσφέρει. Τα έχασα.
-Πάρε ρε μόρτη ένα να στρώσεις κεφάλι, μου κάνει. Εξ επιτούτου σε αρώτηξα για να δω σε τι εκτίμα έχεις την αφρόκρεμα της καλαματιανής μαγκοσύνης. Εγώ δεν πίνω πηγαδίσο νερό. Γουστάρω τη μαγκιά και τραβιέμαι, τι τραβιέμαι δηλαδή, πεταλιδώθηκα με τον Μήτσο τον Αβέρτο, καθότι λεβεντόπαιδο και με τράβηξε από την πλέμπα. Τώρα έχω και το σπίτι μου το καλό, τα πάντα μου συν τα βουτήρατά μου. Καθότι για να με έχεις εμένα θέλω τα χρειαζούμενά μου και άμα δεν μου τα δώκεις τράβα να πουλάς χαμομήλι γερμανικό που αδυνατίζουνε οι ελέφαντες. Μπήκες;
-Ωραία εξήγηση μανταμίτσα μου, της είπα. Και παρότι μου φέρθηκες στο κατασκοπικό σε συχωρνάω και δεν ξεπλέκω το μιζανπλί αφού ανήκεις σε άντρα που ταμπακιάζω. Είναι μάγκας με την σφραγίδα του και όχι κούφια αχιβάδα. Καθόσον με καρατάρεις πως κι εγώ δεν είμαι για κέντημα με το αντραντέ και μπορώ να σου μιλήσω και στην επίσημη και στην ταραφίσα γλώσσα. Σε μαρκάρω καλά και αφού γουστάρεις σαϊτες και έχεις κάνει γκεζί με τον Μήτσο, παναπεί πως έχεις πέσει στο βαθύ λαγούμι και κουβαλάς τη σπανακόπιττα. Ωραία τάπαμε, χάρηκα για τη γνώρα και φεύγω βέρτζινος γιατί τα παιδιά που τις ερίξανε με περιμένουνε στο ταμπούρι να κοπανήσουμε κανά καταϊφι να γλυκαθεί ο καταπιώνας μας και να πάνε κάτω τα μπαρουτόζαφειρα. Άντε και του χρόνου.
Δια το πιστόν
Μπάρμπα Χρήστος Ζερίτης

ΣΑΪΤΟΠΟΛΕΜΟΣ 1926-1933 ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΤΙΝΑ

Σαϊτοπόλεμος στην ιστορία μετά το 1926: Λαϊκών τάξεων, υπαλλήλων και εμπόρων διασκέδασις

 
Σαϊτοπόλεμος στην ιστορία μετά το 1926: Λαϊκών τάξεων, υπαλλήλων και εμπόρων διασκέδασις
 Του Χρήστου Νικολάου Ζερίτη       Ο Σαϊτοπόλεμος, ως έθιμο που ψυχαγώγησε τους καλαματιανούς, δημιουργήθηκε τα μέσα μεταπολεμικά χρόνια της απελευθερωμένης Ελλάδος από τον τούρκικο ζυγό, γύρω στο 1850, διότι τότε εξαπλώνεται σε πανελλήνια κλίμακα η χρήση των πυροτεχνημάτων, τα οποία από την Ιταλία πέρασαν στα Επτάνησα και από εκεί στην Δυτική Ελλάδα.                                                  . 
      Ως Λαϊκό Έθιμο της Καλαμάτας και της ευρύτερης περιοχής, που ο πυρήνας τής δημιουργίας του είναι η ιδιαίτερη σχέση που είχαν αναπτύξει οι καλαματιανοί με τις πολεμικές ύλες από την περίοδο του 1821, απέκτησε με το πέρασμα των χρόνων σκοπό και έγινε ουσιαστικά, κυρίως μετά τον άτυχο πόλεμο του 1897, ζωντανό  έθιμο που στόχευε στο:
α) να ζυμώσει τη σχέση των καλαματιανών με ηρωικές συμπεριφορές,   
β) να συνδέσει το παρόν με το ένδοξο ιστορικό πολεμικό παρελθόν και
γ) να αναδείξει τους γενναίους και τους σώφρονες
Έτσι έγινε αγαπητό και λαοφιλές διότι οι λαϊκές τάξεις ήταν στενά δεμένες με τα παραπάνω και το θεωρούσαν υποχρέωσή τους να συνεχίσουν αυτό που βρήκαν ως τοπική κληρονομιά. Εξ άλλου η ανιδιοτέλεια και η προσφορά στον γενέθλιο τόπο που χαρακτήριζε τους σκαπανείς του εθίμου, συνεχίζεται μέχρι σήμερα ως «ιδεολογία» και η αφιλοχρηματία των σημερινών Σαϊτομάχων είναι παροιμιώδης. Αν εξαιρεθεί η μερική στήριξη του Δήμου Καλαμάτας για την αγορά υλικού, τα υπόλοιπα υλικά που είναι απαραίτητα αγοράζονται με έξοδα των Σαϊτομάχων. Κανείς δεν πρόκειται να τους δώσει τα έξοδα που κάνουν και  το γνωρίζουν αυτό. Όμως πρέπει να ομολογείται πως αν δεν έβαζαν το χέρι βαθειά στην τσέπη τους για να αγοραστούν τα χρειαζούμενα, δεν θα γινόταν το Έθιμο.                                   .
           Όσο και αν σήμερα έχουν τρόπο τινά αλλάξει πολλά πράγματα, μέσα μυαλό των Σαϊτομάχων υπάρχει το ηρωικό συναίσθημα (γκραβούρες του 1821 στα τσαρδιά τους), η αγάπη για το πολεμικό παρελθόν (αναφορές στη μάχη της Βέργας), η συμπεριφορά τους είναι βασισμένη σε κώδικες τιμής, όπως μπέσα, καλές εξηγήσεις, λίγα λόγια, σεβασμός στους μεγαλύτερους, ανιδιοτέλεια, ψυχαδελφοσύνη. Όλα αυτά εμφανίζονται συμπυκνωμένα στον θεατή ως μια πασχαλινή ψυχαγωγία. Μόνο οι ίδιοι οι Σαϊτομάχοι γνωρίζουν τον μεγάλο κόπο που βάνουν και τις μυστικές διαδρομές της ψυχής τους, για να καταλήξουν να «λευτερωθούν» από το βάρος της κληρονομιάς που φέρουν, ως ετήσιο καθήκον που καίει τα σωθικά τους, μετέχοντας στη μέθεξη του Σαϊτοπολέμου. Ο θεατής βλέπει μόνο το αποτέλεσμα. Οι μυημένοι «βλέπουν» τα πάντα.                                                           .
      Οι Σαϊτομάχοι είναι μια πολύ ξεχωριστή ομάδα καλαματιανών και πριν πολλά χρόνια σε σχετικό δημοσίευμα, έδωσα στον Σαϊτοπόλεμο τον χαρακτηρισμό «Ζεϋμπέκικο της Φωτιάς»,  γνωρίζοντας, αλλά και βλέποντας, πως η ρίψη της σαΐτας είναι συνδυασμός εσωτερικών και εξωτερικών διεργασιών. Ο Σαϊτομάχος καταλήγει στην ιδιαίτερη στιγμή του να γίνει φασματικό όν, να «φύγει» από τον πραγματικό κόσμο για να κατορθώσει να συμπεριφερθεί καθώς πρέπει. Εκείνη την στιγμή «της ψυχικής και σωματικής μάχης» παύει να είναι ο εαυτός του και καθοδηγείται στην υπέρβασή του από μοναδικής σύστασης χαρακτηριστικά, τα οποία έχουν αποκτήσει οι μυημένοι στο μυστήριο της Σαΐτας, από μικρά παιδιά οι περισσότεροι. Δεν υπάρχει Σαϊτομάχος που να του ήρθε ξαφνικά η διάθεση να ρίξει σαΐτες, να του το επέτρεψαν και να τα κατάφερε. Ο κάθε ένας που προορίζεται για Σαϊτομάχος περνάει από πολλές δοκιμασίες και τελετές μύησης και οφείλει να αποδείξει με τις πράξεις του και την συμπεριφορά του πως πράγματι μπορεί, και αυτό δεν γίνεται μέσα σε λίγα χρόνια. Για να γίνει αποδεκτός από την ομάδα και για να μπορέσει να ρίξει κάποιος σαΐτες, θα πρέπει να μυηθεί για πολύ καιρό. Εξ άλλου κανέναν σεβασμό δεν απολαμβάνουν, μέσα στο ταράφι των Σαϊτομάχων, όσοι είναι βιαστικοί, φιγουρατζήδες και πολυλογάδες.                                           
          Έγραφα πριν κάποια χρόνια πως  «Το ζεϋμπέκικο (η άποψή μου : η λέξη γράφεται με ύψιλον… σύνθετη λέξη από το Ζευς (Δίας) και μπέκος (ψωμί) και σημαίνει Πνεύμα και Σώμα), (Θάνος Μούρραης-Βελούδιος),  είναι χορός μοναχικός και «προθανάτιος». Χορεύεται  σε άφατη θλίψη, σε βαρύ πόνο και όταν υπάρχει έκσταση. Για να χορευτεί το ζεϋμπέκικο πρέπει να είσαι έτοιμος και αποφασισμένος να «φύγεις», έστω για λίγο, από τούτο τον κόσμο. Χορεύεται με αρρενωπότητα, με κοφτές κινήσεις, τα χέρια είναι σηκωμένα σα φτερούγες για να πετάξεις πάνω από τα προβλήματα και τις σκοτούρες. Είναι  χορός σοβαρός και πρόσβαρος. Προτού χορέψεις πίνεις το κρασί σου και σα σηκωθείς χύνεις το υπόλοιπο, σπονδή στους φίλους και τους συγγενείς που είναι στο Κάτω Κόσμο, «έρχομαι» τους λες, δεν είναι χορός «παίξε-γέλασε». Για να φτάσεις στο σημείο να ρίξεις σαΐτες πρέπει νάχεις ψυχή και νάσαι αποφασισμένος. Δυο και τρεις μήνες προετοιμασία, χαρμάνια, χαρτόνια, λαιμοπινίγματα, καβίλιες, περμανίτες, στουπώματα, βαριές και καλέμια, χρόνος πολύς, κουβέντα και αδελφική φιλία, συμβουλές στους νέους και προτάσεις στους παλιούς, σέρτικο τσιγάρο, μπύρα και κρασάκι. Ώρες ατέλειωτες στο τσαρδί του καπετάνιου, κούραση και αγωνία, δοκιμές, δοκιμές, δοκιμές……ξαναχαρμάνιασμα, «φωνές», τριβέλισμα…                                   …».                            
       Στο φετινό δημοσίευμα  θα δώσω πληροφορίες για τους Σαϊτοπόλεμους από το 1926 μέχρι το 1933 (σε παλαιότερα -2013, 2014 & 2015- δημοσιεύματά μου στην εφημ. Καλαμάτας «Θάρρος» έχω αναφερθεί στα χρόνια 1901-1926), θα καταθέσω στοιχεία που επιβεβαιώνουν την άποψή μου περί προελεύσεως, αλλά και θα επιβεβαιώσω πως οι Σαΐτες υπήρξαν «σήμα κατατεθέν» της Καλαμάτας. Η πιο παλιά αναφορά για τις Καλαματιανές Σαϊτες γίνεται από την εφημερίδα Αθηνών «Ακρόπολις» το 1887 στην επίσκεψη του Βασιλιά Γεωργίου Α΄. Στο περυσινό δημοσίευμα στην εφημ. «Θάρρος» έδωσα στοιχεία πως οι Σαΐτες τιμητικά υποδέχτηκαν Βασιλείς, Πρίγκιπες και Πρωθυπουργούς. Έγραψα επίσης και για  τον πιθανότερο «εφευρέτη»-κατασκευαστή της Σαΐτας, τον Χρήστο Αρβανιτάκη από τους Δολούς, με την σημερινή της μορφή και ονομάτισα σπουδαίους επιχειρηματίες και εμπόρους της Καλαμάτας που υπήρξαν Σαϊτομάχοι.                                
        Ως μία απόδειξη, (από τις πολλές που κατά καιρούς έχω καταθέσει σε δημοσιεύματά μου) της απόψεώς μου περί της προελεύσεως, ξαναδημοσιεύω τον παρακάτω πίνακα, που βρήκα στο μηνιαίο περιοδικό «Ιστορία εικονογραφημένη, τεύχος 445/7-2005, σελ.96-101».
 
Ο παραπάνω πίνακας έχει τίτλο «Λιτανεία του  Αγίου Σπυρίδωνος στη Σπιανάδα της Κέρκυρας» και είναι του Ζόζεφ Καρτράϊτ (1789 – 1829), γενικού ταμία της Βρετανικής Φρουράς στην Κέρκυρα, που ήταν ένας από τους σημαντικότερους εικονογράφους της ζωής και της φύσης του νησιού. Οι πίνακες που ζωγράφισε ο Καρτράϊτ αφορούν τη ζωή των Κερκυραίων στο τέλος του 18ου αιώνα. Γνωρίζουμε πως από παλιά και μέχρι σήμερα στην Κέρκυρα, στην λιτανεία του Επιταφίου την Μ. Παρασκευή, περιφέρουν στην πόλη και το λείψανο του Αγ. Σπυρίδωνος, ως «αρχιερατικού προϊσταμένου» (εφημ. «Ακρόπολις» 7.4.1887). Φαίνεται ότι στην Κέρκυρα, και πιθανώς σε όλα τα Επτάνησα, «έριχναν» ένα είδος σαΐτας που εμείς στην Καλαμάτα τα λέμε σαϊτάκια ή «συντριβάνια» λόγω του συνεχούς της φωτιάς -χωρίς «φωνές» δηλαδή- τα οποία κρατούσαν μακριά τους με ειδικά ραβδιά, σαν πυροτεχνηματάκια. Στην παραπάνω εικόνα, η οποία είναι ζωγραφισμένη πριν το 1800, φαίνεται ξεκάθαρα ένας όρθιος φουστανελάς, πιθανόν πρόσφυγας από την Ήπειρο (εκτίμηση που κάνω βλέποντας τη φορεσιά του, το φεσάκι και τα ξυρισμένα ακούτραφα ), να «ρίχνει» ένα είδος σαΐτας κρατώντας την μακριά του. Λίγο πιο δεξιά δύο άλλα άτομα, ο ένας με φουστανέλα και ο άλλος με βράκα, ετοιμάζουν-γεμίζουν και άλλες σαΐτες προκειμένου να τις «ρίξουν». Αγγλικός στρατός συνοδεύει την εικόνα του Αγίου χωρίς να ενοχλείται από τα έθιμα των ντόπιων. Ένας σωρός από ξύλα είναι έτοιμος να καεί, όπως γίνεται παντού όταν περνάει ο Επιτάφιος.
         (Σε αθηναϊκές εφημερίδες της πασχαλινής περιόδου των ετών 1838-1892 δεν έχω συναντήσει πουθενά περιγραφή παρεμφερούς εθίμου, παρά μόνο για πυροβολισμούς, «ροκέτες» και καψίματα Ιούδων»).
         Είναι η πιο παλιά, μέχρι σήμερα, απόδειξη της απόψεώς μου, και την καταθέτω στο παρόν δημοσίευμα, πως οι σαΐτες-του αρχικού τύπου δηλαδή, πριν την εξέλιξή τους από τους καλαματιανούς- υπήρχαν από παλιά στα Επτάνησα, στα οποία είχαν φτάσει από την Βενετία και μεταφέρθηκαν στην δυτική ηπειρωτική Ελλάδα, όπου έχουν επιβιώσει μέχρι σήμερα στο Αγρίνιο με τα μονόφωνα «χαλκούνια», και στην Καλαμάτα, Μεσσήνη, Αίπεια, Ναζήρι, σαν «πολυφωνικές» σαΐτες.                                    .
         Με βάση την παραπάνω εικόνα, αλλά και τις πληροφορίες για την εικαστική δραστηριότητα του Καρτράϊτ, εκτιμώ πως ο πίνακας δημιουργήθηκε μεταξύ των ετών 1785-1795. Αυτό σημαίνει πως η κατασκευή «πυρίτιδα μέσα σε χαρτόνι ή καλάμι» προκειμένου να τη «φουντώσουν» σε θρησκευτική γιορτή, υπήρχε σαν διαδικασία τουλάχιστον 50 χρόνια, ίσως και παραπάνω, πριν φτιαχτεί ο πίνακας. Η άνεση με την οποία «ρίχνει» ο όρθιος  άντρας την σαΐτα του, αλλά και η απεικόνιση του «στουπώματος» που επιμελούνται οι άλλοι δύο, δείχνουν έμπειρους άντρες που την ξέρουν την διαδικασία και δεν αμφιβάλουν πως την κάνουν σωστά.                                       .
      Όπως, έχω περιγράψει παλαιότερα, είναι γνωστό πως Σαΐτες έριχναν και στις εθνικές επετείους της 23ης και 25ης Μαρτίου, της γιορτή της Αναλήψεως, την Πρωτομαγιά.                               .
        Το 1926 ρίχτηκαν σαΐτες στον γιορτασμό της επέτειο της μάχης της Βέργας. Την είδηση την οποίαν μου παραχώρησε ο φίλος ερευνητής-ιστοριοδίφης κ. Ηλίας Μπιτσάνης, έχει ως εξής: «…Ακολούθως ομάς Σαϊτολόγων υπό την διεύθυνσιν του Θ. Γρίβα και του Ν. Γουρδέα, έρριψαν περί τας 100 σαϊτας αίτινες προεκάλεσαν τον γενικόν θαυμασμόν. Το πλήθος παρηκολούθει το θέαμα του Σαϊτοπολέμου, όστις ήτο τρόπον τινά αναπαράστασις της μάχης. Οι αξιωματικοί του Ναυτικού έμειναν καταγοητευμένοι εκ του θεάματος. «Σημαία» 22.6.1926». Έτσι εξηγείται η δημιουργία του θρύλου περί της σχέσης της μάχης με τις σαΐτες, με τις οποίες υποτίθεται πως απωθήθηκαν τα αιγυπτιακά άτια.                                                                                                 
         Πιστεύω πως η συμμετοχή Σαϊτομάχων που έριξαν τιμητικά σαΐτες στον γιορτασμό των 100 χρόνων της μάχης (1826-1926) υπήρξε η αφορμή για την δημιουργία του θρύλου. Σε αυτό το μυθικό περιστατικό αναφέρθηκε ο δημοσιογράφος Κώστας Ψαλτήρας σε άρθρο του τον Γενάρη του 1946 στην εφημ. «Θάρρος». Αναφερόμενος στην  προέλευση του εθίμου έγραφε μεταξύ άλλων και τα εξής: «πρόκειται για παλιό καλαματιανό έθιμο που κρατάει από την Επανάσταση του 1821. Τότε βάλανε κατά την παράδοση μπαρούτι μέσα σε κυλίνδρους από χαρτόνια και με τη φλόγα και το θόρυβο που έκαναν όταν τους έβαζαν φωτιά, τρέψανε σε φυγή το τούρκικο ιππικό. Έτσι η σαΐτα της Καλαμάτας αποτελεί κατάλοιπο πρωτόγονου πολεμικού φλογοβόλου…»                                                .                                                                                                                                                                                                   
         Όμως, ερευνώντας τα σχετικά με την μάχη της Βέργας, απέκτησα το 1991 το βιβλίο του Δικαίου Βαγιακάκου με τίτλο «Ο Ιμπραήμ εναντίον της Μάνης», (εκδόσεις Πατσιλινάκου Αθήνα 1961). Το βιβλίο χωρίζεται σε τέσσερα κεφάλαια. Στο τρίτο μέρος υπάρχουν δεκάδες έγγραφα, επιστολές μεταξύ Ιμπραήμ και Μαυρομιχαλαίων, προκηρύξεις, εκκλήσεις, αναφορές περί της μάχης, αλλά και επιστολές που αποδεικνύουν την αλληλογραφία των αρχηγών των αμυνόμενων και της Διοίκησης (Εκτελεστικό). Ο αναγνώστης του βιβλίου αυτού θα βρει πολύτιμο υλικό και θα πλουτίσει τις γνώσεις του σχετικά με την σπουδαία αυτή μάχη, η οποία στην ουσία έσωσε την Επανάσταση και την Ελλάδα και βέβαια ήταν η πρώτη ήττα τού, με ευρωπαϊκά πρότυπα οργανωμένου,  στρατού του Ιμπραήμ.                                .                                                                                         Σε όλες σχεδόν τις επιστολές των Μανιατών προς το Εκτελεστικό και άλλους, αναφέρεται η έλλειψη τροφών μα κυρίως πολεμοφοδίων. Παρακάτω θα αναφέρω ενδεικτικά αποσπάσματα από μερικές επιστολές:               «….ο αριθμός των στρατιωτών μας δεν είναι περισσότερος των τριών χιλιάδων ενώ του εχθρού είναι διπλούς………φροντίσατε να μας στείλετε τροφάς και πολεμοφόδια….». 23.6.1826.
«…να μας προβλέψη όσον τάχος από τροφάς, πολεμοφόδια, πέτρας, και καράβια δια θαλάσσης…να μας στείλετε προσέτι και αλατζόπετρες, όχι όμως φράγκικες…».23.6.1826.
«Ημείς πρώτον με του Θεού την βοήθειαν και δεύτερον με τους γενναίους στρατιώτας μας ευρισκόμεθα εξαίρετα, ώστε άλλον τινά δεν μας δειλιά, ειμή η έλλειψις τροφών και πολεμοφοδίων….τα χρήματα δεν μας ωφελούν εις τοιαύτας περιστάσεις, όσον αι τροφαί και τα πολεμοφόδια…διότι ως γνωστόν σας πυρίτις δεν υπάρχει εις την Σπάρτην……».27.6.1826.
«……εις ταύτην την περίστασιν χρήζει να προβλεφθή όσον τάχος, ζωοτροφίας, πολεμοφοδίων, χαρτί δια τα φουσέκια, πανιά  δια τους λαβωμένους, πετζά δια τσαρούχια, ατζαλόπετρες, και τέσσερα κανοκιάλια να βλέπουν καθαρά….». 28.6.1826.                                   .
         Όταν λοιπόν δεν υπάρχουν πολεμοφόδια και ειδικότερα πυρίτιδα για να χρησιμοποιήσουν τα όπλα τους, δεν είναι δυνατόν να χρησιμοποίησαν το πολύτιμο μπαρούτι για να φτιάξουν τύπο σαΐτας προκειμένου να απωθήσουν κάποια άλογα.                                           .
        Εκτός αυτού η «μάντρα» της Βέργας φτιάχτηκε στο σημείο εκείνο διότι μπροστά ήταν το λαγκάδι, το οποίο υπάρχει και σήμερα, και είναι μεγάλο ως ρέμα. Ήταν αδύνατο για τα αιγυπτιακά άλογα (όσο ψηλοκάνικα και αν ήταν) να το υπερπηδήσουν. Υπήρχε δηλαδή και φυσική, γενικότερα, οχύρωση.                                                      
        Ίδιες απόψεις με τον υπογράφοντα έχει κατά καιρούς εκφράσει ο δημοσιογράφος και ιστοριοδίφης Ηλίας Μπιτσάνης, μέσα από τις στήλες της εφημερίδος «Ελευθερία» στην οποία αρθρογραφούσε. Γράφει σε ένα, από τα κατά καιρούς πολλά σχετικά άρθρα του, στις 12.4.2012: «Η προέλευση του εθίμου είναι άγνωστη και ουδεμία σχέση έχει με τους μύθους περί…Ιμπραήμ και πανωλεθρίας του ιππικού του εξ αιτίας των σαϊτών που έριχναν οι επαναστατημένοι Έλληνες. Η υιοθέτηση αυτού του μύθου κάπου στη δύση του μεσοπολέμου, αποτελούσε ουσιαστικά μια προσπάθεια «νομιμοποίησης» ενός εθίμου που κατά καιρούς διώχθηκε εξ αιτίας τού λαϊκού του χαρακτήρα.                                                 .
        Παρόμοιες απόψεις εξέφρασε και ο καθηγητής-ιστορικός συγγραφέας κ. Σταύρος Καπετανάκης σε άρθρο του στην εφημ. «Ελευθερία» την 15/5/2016.                                      .                                                             
        Όμως πως είναι δυνατόν να διορθωθούν κάποιοι παλιοί τοπικοί μύθοι, σαν αυτόν για την προέλευση της σαΐτας από τη μάχη της Βέργας, από τη στιγμή που πανελλήνιοι μύθοι, σαν τη νίκη του Σπύρου Λούη στον μαραθώνιο του 1896 ή σαν την ύψωση του λαβάρου της αγίας Λαύρας από τον επίσκοπο Πατρών Γερμανό, που δεν υπάρχει καμία αμφιβολία πως πρόκειται για ιστορικούς μύθους, δεν πρόκειται ποτέ διορθωθούν; Πιστεύω πως δεν πρόκειται ποτέ να γίνει. Όμως δεν είναι κακό να πιστεύει κάποιος σε μύθους εφόσον τού ενισχύει το φρόνημα και τη σχέση του με την σαΐτα. Αυτό που έχει σημασία και αξία είναι πως το έθιμο του Σαϊτοπολέμου έχει στεριώσει από πολύ παλιά στην Καλαμάτα και στην ευρύτερη περιοχή.                                                                                                    
      Στα 1927 στην εθνική γιορτή στις 25/3/1927 ρίχθηκαν σαΐτες πολύ πετυχημένες. Είχε όμως διαμορφωθεί από την Αστυνομία ένα απαγορευτικό κλίμα και σε περιγραφικό των καλαματιανών πασχαλινών εθίμων κείμενο γράφτηκε πως «Ο Σαϊτοπόλεμος είναι παράδοσις καθαρώς Καλαματιανή. Την παλαιά εποχή για να χαρακτηρίζεται ένας Καλαματιανός ως Παλληκάρι έπρεπε απαραιτήτως να είναι σαϊτολόγος…τοιούτον ήταν το έθιμο που έγινε απόπειρα να αναστηθή, αλλ’ αύτη εματαιώθη προ μηνός παρά της Αστυνομίας…» «Θάρρος» 24.4.1927.                 
  Παρ’ όλο που υπήρξε απαγόρευση ο Σαϊτοπόλεμος έγινε και περιγράφεται «Ούτε η αστυνομική απαγόρευσις, ούτε τα συμβουλευτικά μέτρα των αρχών έσχον ως αποτέλεσμα να αποσοβήσουν τον σαϊτοπόλεμον, ο οποίος όσον και αν κρίνεται ως μια εκδήλωσις οπισθοδρομικότητος, παρα τινών, δεν παύει όμως εν τούτοις καθώς κατεδείχθη να αποτελή ένα βαθέως ριζωμένον έθιμον δια την πόλιν μας.Τας πρώτας απογευματινάς ώρας της Κυριακής του Πάσχα αντήχησαν ανά τας συνοικίας αι σάλπιγγες των σαϊτολόγων, επηκολούθησε δε παρέλασις ομάδων αυτών ανα τας οδούς, ομάδων ανθρώπων φορούντων φεσάκια και ενδεδυμένων κατά τον παλαιόν ιδιόρυθμον τρόπον των «Ασήκηδων των συνοικιών». Των διαφόρων ομάδων προηγείτο η κυανόλευκος…..αι πρώται σαϊται ερρίφθησαν εις την πλατείαν Αγίων Ταξιαρχών, ήτις Ήτο κατάμεστος πλήθους περιέργων. Εις τον σαϊτοπόλεμον αντιπροσωπεύθησαν όλαι αι συνοικίαι. Εκάησαν υπέρ τας 5.000 σαϊτες χωρίς να σημειωθεί ουδένα ατύχημα, πλην μικροεγκαυμάτων τινών, άτινα υπέστησαν τινες των σαϊτολόγων εξ εκρήξεων των σαϊτών. Μετά τούτο το πεδίο της μάχης μετηνέχθη εις την κεντρικήν πλατείαν, όπου επίσης ζωηρός υπήρξεν ο σαϊτοπόλεμος. Επίσης σαϊτοπόλεμος διεξήχθη εις την πλατείαν της Αναλήψεως εν Παραλία. Οι κριτικοί ευρήκαν ότι αι ριφθείσαι εφέτος σαϊται δεν ήταν τόσο καλαί, όσον κατά τα παλαιά έτη, απέδιδον δε τούτο άλλοι μεν εις την κακήν ποιότητα της μπαρούτης και άλλοι εις το γεγονός ότι οι παλαιοί σαϊτολόγοι απέμαθον την τέχνην να κατασκευάζουν σαϊτες. «Θάρρος» 27.4.1927.
       Είχε όμως συνέπειες και καθώς φαίνεται η Αστυνομία έδρασε και συνέλαβε πολλούς, οι οποίοι 2 μήνες αργότερα στέλνουν επιστολή στις εφημερίδες και ζητούν από τους δικηγόρους της Καλαμάτας να παρευρεθούν στην δίκη τους για να τους υποστηρίξουν «ΕΚΚΛΗΣΙΣ προς τους αξιότιμους κ.κ. Δικηγόρους της πόλεώς μας. Θερμώς σας παρακαλούμεν όπως κατά την 17ην και 20ην τρέχοντος, διακασίμους του Πλειμμελειοδικείου, προσέλθετε και μας υποστηρίξητε, κατηγορουμένους διότι κατά τας Αγίας ημέρας του Πάσχα ερρίψαμεν σαϊτας, επιθυμούντες να επαναλάβωμεν ένα παλαιότατον έθιμον της πόλεώς μας. Ευελπιστούντες εις την ευγενή υμών υποστήριξιν. Διατελούντες μετά πάσης τιμής. Υπερπεντήκοντα Σαϊτολόγοι. «Θάρρος» 16.6.1927».               .
         Όμως η δίκη έγινε και «Χθες την πρωίαν ενώπιον του Πλειμμελειοδικείου εξεδικάσθη η εναντίον των σαϊτολόγων μήνυσις της αστυνομικής αρχής, δια παράβασιν της σχετικής αστυνομικής διατάξεως. Την δίκην παρηκολούθησεν αρκετός κόσμος. Οι συνήγοροι των κατηγορουμένων δεν κατέστη δυνατόν να παραστούν διότι η δίκη προετάχθη. Μετά την ακροαματικήν διαδικασίαν εξεδόθη η απόφασις και ετιμωρήθησαν οι κατηγορούμενοι δια τριημέρου φυλακίσεως. «Θάρρος» 18.6.1927.                               .
Δημοσιεύθηκαν και ονόματα κάποιων «Καταδίκη σαϊτολόγων. Κατεδικάσθησαν χθες εις τριήμερον κράτησιν οι Ν. Κουφάκος, Θ. Μέλιος, Κ. Μπίζος και Γεωργ. Δεκαλιώτης διότι την Δευτέραν του Πάσχα έρριπτον σαϊτας. «Θάρρος » 21.6.1927. 
 
                                                                    «Το μπουλούκι Σαϊτομάχων». Ευαγγέλου Δράκου. 1958

         Ο Σαϊτομάχος όμως, από τη φύση του, είναι αδάμαστη ψυχή και δεν μετανιώνει. Σε τύπο χρονογραφήματος με τίτλο «το Δίκαιον του Σαϊτολόγου» υποτίθεται ότι συνομιλούν ένας δημοσιογράφος και ένας καταδικαστείς Σαϊτομάχος. Συζητούν περί των Νόμων, της εφαρμογής των και των απαγορεύσεων. Σε μια αποστροφή των απόψεών του λέει ο σαϊτομάχος «..άμα θέλουνε οι περισσότεροι δεν πάει κατά διαβόλου ο Νόμος» και συνεχίζει λέγοντας πως «…Καλαματιανός χωρίς σαΐτα δεν μπορεί να ζήση. Μπορεί να μείνη νηστικός, μπορεί να μην καπνίση, μπορεί να ανεχθή στρατοκρατικόν ζυγόν. Μπορεί να βασανισθή μέσα στη σκόνη, στη βρώμα, στη χολέρα και στη πανούκλα, αλλά χωρίς σαΐτα δεν μπορεί να ζήση…πρέπει να μυρισθή μπαρούτι, να ιδή λάμψη σαϊτας, σακούλια γεμάτα σαϊτας, σκουφάκια σαϊτολόγων, μουντζουρωμένα πρόσωπα, ν΄ακούση βουή σαϊτας….παρ’ όλο που με τσουλούφρισε η άτιμη, τρεις ημέρες φυλακή και εξακόσιες δραχμούλες περικαλώ. Αλλά έννοια σου και δω είμαστε. Σαΐτα και Άγιος ο Θεός. Φωτιά στη Φωτιά. Θα ψηθούμε στη μπαρούτη. «Σημαία» 18.6.1927».                                        
Το 1928 δεν ρίχθηκαν σαΐτες ούτε την 25η Μαρτίου ούτε το Πάσχα.. Η Χωροφυλακή φαίνεται πως είχε πάρει τα μέτρα της και εκτός από πυροβολισμούς μόνο κροτίδες και μπαλαφουμάδες έπεσαν μόνο και μόνο για να μυρίσει μπαρούτη.                                            .
      Το 1929 τα ίδια. Η Χωροφυλακή αμείλικτη και με συνεχείς ανακοινώσεις «επεμβαίνει» προειδοποιώντας. Σε «Ανακοινωθέν της Διοίκησης Χωροφυλακής Μεσσηνίας» επισημαίνεται πως «…Παρετηρήθη ότι κατά τας ημέρας ταύτας, τινές των γονέων της πόλεως, ενώ μεταβαίνουσιν εις τα εκκλησίας, εγκαταλείπουσι τα τέκνα των έξωθι των ναών ή εις τας οδούς  και πλατείας, ένθα ασχημονούσι…και των υπ’ αυτών ριπτομένων κροτίδων ή αλλων πυροτεχνημάτων….η Διοίκησις θέλει πατάξει αμειλίκτως πάσαν κακοήθειαν στρεφομένην κατά της ευλαβείας προς τα θεία και κατά της ησυχίας των κατοίκων…. Εφημ. «Σημαία» 1.5.1929».                                             .
  Στην στήλη «Πεννιές» ο χρονογράφος σημειώνει χαριτολογώντας «…οι σαϊτες απηγορεύθησαν οριστικώς, οι διαπρεπείς σαϊτολόγοι του παληού καιρού είναι απαρηγόρητοι. Δεν τολμούν να ρίξουν διότι φοβούνται την φυλακήν…». «Σημαία» 4.5.1929».                                                                  .        
    Λίγο αργότερα σε δημοσίευση της Χωροφυλακής αναφέρεται ο «αίτιος» της απόλυτης πειθαρχίας που επικρατεί. «…η Διοίκησις Χωροφυλακής έχει λάβη μέτρα εξαιρετικά…τη επιμόνω προσπαθεία ουχί μόνον του Ανθ/στού Βιργινίου Παύλου αλλά όλων των ανδρών…» «Σημαία» 13.6.1929.
      Το 1930 ξεκινάει με άσχημους οιωνούς. Η ανακοίνωση της Χωροφυλακής είναι σαφώς απειλητική, «Απαγορεύεται απολύτως η εμπορία και η χρησιμοποίησις εκρηκτικών μηχανημάτων κροτίδων ή πυροτεχνημάτων (σαΐτες, τρίγωνα, ρουκέτες, βαρελότα) κατά τας ημέρας της Μεγ. Εβδομάδος και τας του Πάσχα, έτι δε και οι πυροβολισμοί. Οι παραβάται του άρθρου 12 του 286 Νόμου «περί Οπλοφορίας», θα παραπέμπονται εις τον κ. Εισαγγελέαν δια την ποινικήν των δίωξιν. «Θάρρος» 15.4.1930».   
      Στην εφημ. «Σημαία» ο «Κόρακας» της στήλης «Τι βλέπω από ψηλά», γράφει στο φύλο της 18.4.1930 για μια φανταστική συζήτηση με τον σαϊτομάχο καπετάν-Ρέγκο. Θεωρώντας πως υπάρχει έλλειμμα πατριωτισμού τον ρωτάει «Ρέγκο μου πως θα ξαναζήσει το παρελθόν;» και ο Ρέγκος του απαντάει «…με την αναβίωσιν της σαΐτας η οποία χρησιμεύει στη νεότερη γενιά ως βάπτισμα του πυρός».
       Προαναγγέλλονται πασχαλινές ποδοσφαιρικές συναντήσεις στα γήπεδα του Μεσσηνιακού και του Απόλλωνα και σημειώνεται πως «προ του ποδοσφαιρικού ματς θα ριφθώσιν και Σαΐτες».    
 
Εφημ. "Σημαία" 19.4.1930
    
 Το κλίμα είναι έτοιμο πλέον και ο Σαϊτοπόλεμος επιστρέφει θριαμβευτής, αφού όπως σημειώνεται «το έθιμον νικά τον Νόμον». Η εφημ. Σημαία πανηγυρίζει και γράφει «…σήμερα η Καλαμάτα θα ιδή παληές δόξες. Σαΐτα και πάλι Σαΐτα».                                                                
     Πράγματι το Πάσχα του 1930 ο Σαϊτοπόλεμος επιστρέφει και η εφημ. «Θάρρος» γράφει στις 23.4.1930 πως «πολύς κόσμος συνεγκεντρώθη στην πλατείαν 23ης Μαρτίου και της των Ταξιαρχών, όπου κατά το παλαιόν έθιμον και με την ανοχή της Αστυνομίας, ερρίφθησαν υπό διαφόρων ομάδων σαϊτες. Το θέαμα των ριπτομένων σαϊτών είχε μίαν αγρίαν μεγαλοπρέπειαν και ήτο φαντασμαγορικόν. Οι συμπολίται ενεθυμήθησαν τα παληά καλά χρόνια και ένοιωσαν τον ενθουσιασμόν της μπαρούτης.»
      Το 1931 ξεκίνησε πάλι με απαγορεύεις. «Παρά του Διοικητού της Χωροφυλακής κ. Παπαπαναγιώτου δόθησαν διαταγαί… δια την ποινικήν δίωξιν των πωλούντων κροτίδας και των ποιούντων την χρήσιν τούτων. Οι διωκόμενοι ως γνωστόν εισάγονται και δικάζονται παρά του Πλημελειοδικείου, εφρμόζονται δε αι ποιναί των παρανόμως οπλοφορούντων. «Θάρρος» 28.3.1931».                                .
      Τίποτε δεν στέκεται εμπόδιο πια και με την «ανοχής της Αστυνομίας». Σαΐτες παντού, είναι το γενικό σύνθημα. Ο Ηλίας Μπιτσάνης βρήκε και μου παραχώρησε την παρακάτω διαφήμιση ενός εξοχικού κέντρου, στο οποίο ανήμερα το Πάσχα θα γινόταν μάζωξη τριών μπουλουκιών Σαϊτομάχων:
 
 Εφημ. «Σημαία» 12.4.1931

          Η εφημ. «Σημαία» στο φύλο της 15.4.1931 έχει περιγραφή του διεξαχθέντος Σαϊτοπολέμου. Γράφει: «Οι «πολιτισμένοι» ας σφυρίζουν ό,τι θέλουν. Ας υποστηρίζουν ότι οι σαΐτες πρέπει να καταργηθούν. Οι Καλαματιανοί δεν εννοούν από αυτά τα πράγματα. Κάτι που τους προξενεί εξαιρετικήν ευχαρίστησιν θα το κάνουν έστω και αν πρόκειται να παραπεμφθούν εις αυτόφωρον επί παραβάσει ορισμένης αστυνομικής διατάξεως. Τις έρριξαν λοιπόν προχθές εις την πλατείαν και ικανοποίησαν έτσι την ιδιοτροπίαν των. Αλλ΄ εφέτος το ρεκόρ το είχαν οι «Μπόερς». Σαΐτες μικρές, άλλες της «βοής» και άλλες «μπουμ-μπουμ»- όπως τις ονομάζουν οι σαϊτολόγοι μας, ίσια «τριβελισμένες», όλες εβγήκαν καλές. Και ο κόσμος, ο ανεπίσημος και ο επίσημος, που τους παρηκολούθησεν πολύ δίκαια τους εχειροκρότησεν. Αλλά και οι «Αγιοταξιαρχίτικες» και οι «Αγιονικολαϊτισσες» και οι «Φραγκολιμνιώτισσες» και οι «Αγιοργίτικες» και οι «Αγιαννίτισσες» και του Μπίζου και του Γαρίδη δεν υστέρησαν και της Παραλίας. Οι σαϊτολόγοι, όχι και πολύ σταθεροί οι περισσότεροι, εκάμφθησαν. Και εις το τέλος έπεσαν. Αλλά εκείνοι που καταχειροκροτήθησαν ήσαν οι περισσότεροι. Ο γερω Στραβάκος, παρά τους Οκτωμβρίους που έφερε, εν τούτοις εκράτησεν καλά τις σαΐτες. Το ίδιο και ο Γαρίδης, ο Θωμόπουλος, ο Γλυμάνος, ο Σαραντόπουλος, ο Ζαχαράκης,  ο εκ Κολομβίας Νικόλαος ο Πατρινός, ο Βασιλάκης, ο MBUROGIANNHS της «Σημαίας», ο Κοκοράκης, ο Αγγουράς, ο Γκλεζάκος, ο Νικητάκης, ο Κολοβέας, ο Μητρόπουλος, ο Μπουλούκος, ο Γέρω Δήμος, ο Βραχάτης, ο Τρίγκας, ο Καρδαράς, ο Μπιστέκος και όλη η συνομοταξία των σαϊτολόγων. Εκ του πεδίου της μάχης συνελέγησαν βαρέως τραυματισμένοι ο διακρινόμενος επι καλοίς έργοις επιπλοποιός, ένας Μηχανικός, ο νεαρός έμπορος της πάνω πλατείας, ο Ζαχαρένιος ποτοποιός και πολλοί άλλοι.
         Το 1932 η Σαΐτα είναι αναγνωρισμένη και γενική η αποδοχή της ως γνησίου εθίμου της Καλαμάτας. «Το εθνικόν προϊόν της Καλαμάτας» γράφει η «Σημαία» στις 4.5.1932. Και συμπληρώνει στο τίτλο του δημοσιεύματος «Η Σαϊτα δια μέσω των αιώνων και αι φυλετικαί διακρίσεις. Ποίοι οι πρώτοι σαϊτολόγοι».  Αναφέρονται σπουδαίοι παλαιοί Σαϊτομάχοι που θεωρούνταν τότε σπουδαία πρόσωπα και μυθικά σήμερα. Καρνέρης, Κατασχετής, Κουραμάνας, Νικητέας, Παναγουλάκης, Γερακάρης, Γουργούρας (Ηλίας Ζαρακάς), Πετρόγιαννης, Αντώνης Στραβάκος, Περικ. Ζήρας, Αναστ. Ζάβαλης, Κατόμπης …». Ακολούθως περιγράφοντας τον επιτυχημένο σαϊτοπόλεμο του Πάσχα του 1932, αναφέρει τα ονόματα των καπετανέων: «…διακρίναμεν του Ανθοπωλητάς υπό τον περίφημον Κόμπον του οποίου την κόμην σκεπάζει μεγαλόπρεπο σκουφάκι. Τους Πεπαντήτες με αρχηγόν τον κ. Γαρίδην και υπαρχηγόν τον κ. Ζήραν, τους Μπόερς με αρχηγόν τον κ. Νικολόπουλον, τους Παραλιώτας με αρχηγόν τον κ. Καλογεράκον, τους Αγιωργήτες με αρχηγόν τον κ. Πετρόγιαννην, τους Αγιονικολίτες με αρχηγόν τον κ. Νικητάκην, τους Κρεοπώλας με αρχηγόν τον κ. Αγγελέαν, οι Ραχιώτες υπό τον Μπίζον και πολλούς άλλους...»
 
                                                   Φιλαρμονική και Σαϊτολόγοι το 1932. ΓΑΚ παράρτημα Καλαμάτας. Αρχείο Λίβα.

      Η εφημ. «Θάρρος» 4.5.1932 σημειώνει πως : «δεν ειμπορούσεν άλλωστε να μυρίση μπαρούτη έπειτα από την παλινώστησιν των σαϊτοπολέμων που είχαν καταργηθή από δεκαετίες και πλέον επανεπετρέπησαν προ διετίας. Θα ερρίφθησαν τουλάχιστον 3.000 σαΐτες. Εφέτος έριξαν εξαιρετικώς όλο οι καλαματιανοί πάσης θέσεως και ηλικίας. Αρκεί να σημειωθεί πως πυρπόλησε την Καλαμάτα το Ρεγγόπουλο…και Ρεγγόπουλο σημαίνει πιστό αντίγραφο του πατρός Νικολάου Ρέγγου, γνωστού πολυεκατομμυριούχου εργοστασιάρχη….» και συμπληρώνει η σχολιάζοντας στην στήλη «Σκίτσα» «η Καλαμάτα προχθές επυρπολήθη από τις Σαίτες..εις την πλατείαν 23ης Μαρτίου, εις τα ποδοσφαιρικά γήπεδα, εις τας συνοικίας, μπαρούτη και αντάρα…εχορτάσαμε Δημητσανίτικη και Εγγλέζα…»
       Το 1933 όμως χαμός. Γράφει η εφημ. «Σημαία» στις 19.4.1933 : Μη μου πείτε εσείς οι ξένοι οι παρεπιδημούντες εις την ένδοξην και πεφημισμένην Καλαμάτα ότι ο Σαϊτοπόλεμος είναι βάρβαρον και αναχρονιστικόν έθιμον. Άλτ! Και μη παρέκει. Βλασφημείτε εάν τολμήσετε να εκφέρετε τοιούτον αφορισμόν κατά των Σαϊτών. Κάθε Καλαματιανός θα σας ελεεινολογήσει και θα σας οικτείρει εάν υποτιμήσετε εις τοιούτον βαθμόν την σαϊταν. Για μας τους Μεσσήνιους η σαϊτα είναι μια παράδοσις γεμάτη ποίηση και ομορφιά. Η Σαϊτα είναι Θρησκεία…
      Επιτέλους, υπο τα ενθουσιώδη χειροκροτήματα του λαού, εμφανίζονται οι μαχηταί της Σαϊτας με τας σημαίας των. Κάθε σαϊτολόγος απαραιτήτως πρέπει να φορεί το φεσάκι του και νάχει κρεμασμένο το γεμάτο σαϊτες σακούλι του. Όλοι οι σαϊτολόγοι είναι πλήρεις μένους. Μεταξύ αυτών διακρίναμε τον έμπορον κ. Παρθένιον με φεσάκι και σακούλι, τον πρόεδρον των Οπωροπωλών κ. Κόμπον επικεφαλής των Καλυβιωτών, τον κ. Αγγελέαν εκ του σώματος των Κρεοπωλών, τον περίφημον κ. Λάμπρου της Παραλίας με τον κ. Κατσαούνην και τον κ. Μουνδρέαν, τον δημοτικό σύμβουλο κ. Νικητάκην επικεφαλής της Δημαρχιακής ομάδος, τον κ. Παναγόπουλον επι κεφαλής των Αγιοταξιαρχιτών, τον χημικόν κ. Στεφανούρην, τον καλτσοβιομήχανον κ. Τριαντάφυλλον, δύο Τραπεζικούς υπαλλήλους, τον Πρόεδρον των Δικαστικών υπαλλήλων κ. Περικλήν Ζήραν, τον καλλιτέχνην κ. Καλλέργην και τον τέως Διοικητήν του Φρουρίου κ. Ευγένιον Παπασταθόπουλον, τον κ. Πέτρον Μολώνην, τον εργολάβο Δημοσίων έργων κ. Ποδοχωρίτην, τον κ. Γαρίδην και πολλούς άλλους. Ο Πρόεδρος του Εμποροβιομηχανικού Επιμελητηρίου κ. Πάνος Κωστόπουλος αδιαθετών δεν μετέσχε του σαϊτοπολέμου…. Όλαι αι Φυλαί της Καλαμάτας αντιπροσωπεύονται εις τους Σαϊτολόγους. Διακρίνονται κυρίως η φυλή των Υπαντητών και Φραγκολιμνητών, η φυλή των Αγιαννιτών, των Αγιονικολαϊτών, των Αγιοταξιαρχιτών, των Καλυβιωτών, των Παραλιωτών και όλες εν γένει οι φυλές του… Ισραήλ. Περί την 6ην απογευατινήν ακούονται οι πολεμιστήριοι παιάνες της σάλπιγγος ηχούσης την έναρξιν του πυρός…η σαϊτα βουϊζει άγρια και φανταχτερά…όλη η πλατεία είναι πνιγμένη στον καπνό… ο Κόμπος δίνει το σύνθημα όμωςόες οι σαϊτες του σπάζουν…περίμενε επευφημίες και εισπράτει αποδοκιμασίες…οι δυο μπατζανάκηδες Ποδοχωρίτης και Ζήρας κρατούν πελώριες σαϊτες, φουσκώνουν, σφυρίζουν, αγριεύουν, φυσομανούν, αλλά ο Ζήρας μένει ακλόνητος επί του πεδίου της μάχης. Δεν τον τρομάζει ο κίνδυνος γιατί η σαϊτα του είναι ατρύπητη, την κρατούσε όμως τεχνικά και έκανε διάφορα τσαλιμάκια σαϊτολογικά. Ποιο τεχνίτης μπουρλοτιέρης είναι ο κ. Καλλέργης, αληθινός καλλιτέχνης και στη σαϊτα ακόμη… Στον στίβο μάχης εισέρχεται ο κ. Π.Τριαντάφυλλος και θαυμάζεται για το βούισμα της σαϊτας του, δυο τραπεζικοί υπάλληλοι αποδεικνύονται τεχνίται… ο κ. Στεφανούρης έρριξε δυο σαϊτες ίσα με το μπόι του. Περί την 8ην εσπερινήνο πόλεμος κατέπαυσε. Οι συμπολίται έμειναν καταγοητευμένοι και μπαρουτομουντζουρωμένοι. Μεταξύ αυτών διακρίναμε τον έμπορον κ. Παρθένιον με φεσάκι και σακούλι, τον πρόεδρον των Οπωροπωλών κ. Κόμπον επικεφαλής των Καλυβιωτών, τον κ. Αγγελέαν εκ του σώματος των Κρεοπωλών, τον περίφημον κ. Λάμπρου της Παραλίας με τον κ. Κατσαούνην και τον κ. Μουνδρέαν, τον δημοτικό σύμβουλο κ. Νικητάκην επικεφαλής της Δημαρχιακής ομάδος, τον κ. Παναγόπουλον επι κεφαλής των Αγιοταξιαρχιτών, τον χημικόν κ. Στεφανούρην, τον καλτσοβιομήχανον κ. Τριαντάφυλλον, δύο Τραπεζικούς υπαλλήλους, τον Πρόεδρον των Δικαστικών υπαλλήλων κ. Περικλήν Ζήραν, τον καλλιτέχνην κ. Καλλέργην και τον τέως Διοικητήν του Φρουρίου κ. Ευγένιον Παπασταθόπουλον, τον κ. Πέτρον Μολώνην, τον εργολάβο Δημοσίων έργων κ. Ποδοχωρίτην, τον κ. Γαρίδην και πολλούς άλλους. Ο Πρόεδρος του Εμποροβιομηχανικού Επιμελητηρίου κ. Πάνος Κωστόπουλος αδιαθετών δεν μετέσχε του σαϊτοπολέμου…. Όλαι αι Φυλαί της Καλαμάτας αντιπροσωπεύονται εις τους Σαϊτολόγους. Διακρίνονται κυρίως η φυλή των Υπαντητών και Φραγκολιμνητών, η φυλή των Αγιαννιτών, των Αγιονικολαϊτών, των Αγιοταξιαρχιτών, των Καλυβιωτών, των Παραλιωτών και όλες εν γένει οι φυλές του… Ισραήλ.
       Έδωσα περισσότερα του συνηθισμένου στοιχεία για να διαπιστώσει ο αναγνώστης την φλόγα και τον ενθουσιασμό που μεταφέρει στην εφημερίδα του ο συντάκτης του περιγραφικού κειμένου, ο οποίος υπογράφει το δημοσίευμα με το ψευδώνυμο «Σαϊτολόγος».
      Με τίτλο «Ένα πατροπαράδοτον έθιμον» η εφημερίδα «Θάρρος» της 19.4.1933 αναφέρεται στον Σαϊτοπόλεμο του 1933. Το έθιμον πλέον ξαναζωντάνεψε και ο κόσμος θέλει να πληροφορηθεί λεπτομέρειες. Η ιστορική εφημερίδα λοιπόν ικανοποιεί την απαίτηση των αναγνωστών της και δίνει λεπτομέρειες:  Οσφρανθήκαμε λοιπόν μπαρούτην το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα, οπότε εις την πλατείαν της 23ης Μαρτίου πολλοί συμπολίται διαφόρων τάξεων και διαφόρου ηλικίας, όλοι γερές κορμοστασιές και λεβεντιές, έριξαν περί τις 1.000 σαϊτες… όλοι θαλεροί, ακμαίοι έφταναν κατ’ ομάδας αντιπροσωπεύονυτας την συνοικίαν εις την οποίαν υπάγονται.... έβαλαν φωτιά δια να μας θυμίσουν παλιές δόξες και παλιά μεγαλεία που ο χρόνος και σύγχρονος πολιτισμός  δεν  στάθηκανικανοί να εξανεμίσουν… η πλατεία ήτο πλήρης κόσμου συμπολιτών και συμπολιτισσών που έσπευσαν εκεί δια να απολαύσουν τους ανθρώπους που διατηρούν το πατρογονικόν έθιμον της Σαϊτας, τους ανθρώπους εκείνους με τα επιβλητικά παραστήματα και την αγέρψχιν όψιν… αλλά ποία ομας διεκρίθη; Κατά γενικήν παραδοχήν διεκρίθη εις την πρώτην γραμμήν η ομάς των Κρεοπωλών εις τις σαϊτες της «Βοής». …. Οπωσδήποτε οι σαϊτες της ομάδος των Κρεοπωλών δεν ερρίφθησαν ποτέ εις τας Καλάμας. Ήταν πραγματικά… «Τούρκοι» κατά την έκφρασιν των σαϊτολόγων, δηλ. σαϊτες της βοής αμίμητες. Και την ομάδα των Κρεοπωλών απετέλουν οι κ.κ. Γρηγ. Αγγελέας, Δημ. Γαλανάκης, Ιωαν. Α. Αθανασόπουλος, Ιωαν. Κωνστάνταρος, Νίκος Μιχαλέας, Παντ. Δημόπουλος, Ευστρ. Κουμουνδούρος, Βας. Μπογάς, Βας. Αγγελέας και Παν. Τρίγκας.
     Αλλ’ εάν υπήρχε βραβείον δια τις σαϊτες «μπου-μπου-μπου» θα το έπαιρναν οι Μπόερς, η συνοικία Φυτειά δηλαδή. Πραγματικά οι σαϊτες αυτές ήταν θαυμάσιες και ενεποίησαν εντύπωσιν εις όλον τον κόσμον. Αλλά δεν ήτο δυνατόν να μην προεξήρχον οι Μπόερς, αφού τις σαϊτες επέβλεπαν οι κ.κ. Θ. Γρίβας, Ν. Γορδέας, Φιλ. Λαγωνικάκος, Ιωαν. Μαυροειδάκος, Ανδρ. Πολιτόπουλος, οι αδελφοί Δημ. και Π. Μανταλόζη, Κ. Αλεξέας, Γ. Σπεντζούρης κλπ.    
         Εις την αυτην γραμμήν με τους  Μπόερς ήλθε και η υπό τον κ. Γαρίδην ομάς των σαϊτολόγων Στ. Θεοχάρη, Παν. Σπηλιώτη, Παν. Μπελαούρη, Παν. Ευμορφόπουλου ή Μόρφη κλπ και οι Αγιοταξιαρχήτες μεταξύ των οποίων οι κ.κ. Κυριαζής, Φοραδάς και άλλοι. Όντως οι σαϊτες αυτές επροξένησαν θαυμασίαν εντύπωσιν εις τους θεατάς οι οποίοι εχειροκρότησαν τους ανωτέρω με ανυπόκριτον ικανοποίησιν. Εις την αυτήν κατηγορίαν πρέπει να καταταχθούν και οι σαϊτες της ομάδος Νικητάκηδων.

 
Εικονίζονται: Νικητάκης, Χανδρινός, Θεοχάρης, Μπασέας, Μιχαλάκης, Φίλιος, Λαγωνικάκος, Κουρής  κ.α.. Αρχείο Γεωργίου Νικητάκη+
Σαϊτες επίσης έρριψαν και οι Αγιοργήτες, Παραλιώτες και άλλες ομάδες συνοικιακές».
Σημείωση: Ως «Μπόερς» εμφανίζονταν ομάδες σαϊτολόγων της Φυτειάς. Οι Μπόερς=αγρότες, στα ολλανδικά, ήταν ευρωπαίοι άποικοι στη Ν.Αφρική, που αποίκησαν από τον 17ο αιώνα και που μπλέχτηκαν τον 19ο αιώνα σε πολέμους με την Βρεττανική αυτοκρατορία. Χαρακτηρίζονταν ως σκληροτράχηλος λαός με έντονο το αίσθημα της ανεξαρτησίας και βαθιά πεποίθηση στη φυλετική τους ανωτερότητα έναντι των ιθαγενών μαύρων λαών.                           
       Ως επίλογο σας δίνω ένα υπέροχο κείμενο που δημοσιεύθηκε στην εφημ. «Θάρρος» το 1937 και απηχεί τα ενδόμυχα αισθήματα των παλαιών Σαϊτομάχων για προβολή και εκτίμηση από το «ωραίο φύλο».
«Μ’ έκοβες πια Κατίνα χτες και προχτές πως κατέβαινα τη σαϊτα. Εγώ πιά είχα φερμάρει την παρέα σου και ούλο κοίταζα να δω αν με κόβατε. Όχι σαχλαμάρες και πηδήματα και τσαλιμάκια και δουλειές κορσεδίστικες που κάνουνε οι άλλοι τζέδες που θέλανε να παραστήσουνε το θεριό της δεξαμενής. Βάνω φωτιά στο αβεζότι, φουντώνω τη μία, βάνω μπρος την άλλη και σε λίγο έβγανα φωτιές από ούλες τις πάντες μου. Καιγόμουνα σαν πυροτέχνημα και πολλές γκαστρωμένες, καθώς μούπανε, απορρίξανε από φόβο. Όμως εγώ στεκόμουνα ντούρος και καιγόμουνα επί δυό ώρες, ώσπου εξάντλησα ούλα τα πυρομαχικά μου και παράδωσα τ’ άρματα. Έκοβες τώρα και τους άλλους, τους κορσέδες, που ρίχνουνε σαϊτάκια ξεθυμασμένα και μπανίζουνε τα θηλυκόκοσμο να δούνε αν τους γλέπουνε, οι γαλιάντρες. Και το σπουδαίο είναι πως μερικοί από τούτους τους παπιγιονάτους, μπουκάρανε στην παρέα τη δική μου για να δείχνουνται κι αυτοί άφοβοι, οι σαπουνόφουσκες. Μα ο κόσμος είχε μάτια και έγλεπε τα πραγματικά ντερβίσια και τους  χαλβάδες. Έτσι είναι μάνα μου. Και του χρόνου νάμαστε καλά να ρίξουμε κι άλλες σαϊτες κι ας πάει και το παλιάμπελο. Ναι;     Ο ΜΥΣΤΗΡΙΟΣ-