Μήνυμα

Πάντα να πολεμάς και να αντιστέκεσαι, κι ας μένεις μόνος. Μονάχος, έρημος, γαλήνιος, να πολεμάς για το καλό του Ανθρώπου. ( Ι. Π. Κουτσοχέρας)

Τετάρτη, 12 Ιουνίου 2019

ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ-ΕΔΩΔΙΜΟΠΩΛΕΙΟΥ ΕΙΔΗ ΣΤΗΝ ΚΑΛΑΜΑΤΑ ΤΟ 1884. ΠΑΛΑΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΔΡΑΧΜΕΣ


ΤΙ ΕΙΔΗ ΠΩΛΟΥΣΑΝ ΤΑ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΑ ΤΑ 1884 ΣΤΗΝ ΚΑΛΑΜΑΤΑ. ΠΑΛΑΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΔΡΑΧΜΕΣ.
(Διαφήμιση. Από την εφημερίδα "ΜΕΣΣΗΝΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ" 18/3/1884)
   
      Η παρακάτω διαφήμιση καταχωρισμένη σε καλαματιανή εφημερίδα έχει ενδιαφέρον, εκτός από τα πωλούμενα είδη και για ένα άλλο λόγο. Η νομισματική μεταρρύθμιση της παλαιάς δραχμής σε νέα, και οι λόγοι που την επέβαλαν, καταγράφονται στην διαφήμιση και στην σημείωση του εμπόρου στο τέλος της.



ΣΧΕΤΙΚΩΣ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΠΩΣ:

Η δραχμή γεννιέται το 1833. Πρόκειται για το νόμισμα που θα σημαδέψει τη νεώτερη ιστορία της ελληνικής οικονομίας τα επόμενα 169 χρόνια. Η δολοφονία του Καποδίστρια, το 1831, η αλλαγή του πολιτικού συστήματος και η ανάγκη αντικατάστασης του λιποβαρούς σε άργυρο φοίνικα με ένα πιο αξιόπιστο νόμισμα, οδηγούν στη γέννηση της ασημένιας δραχμής του Όθωνα, που καθιερώθηκε ως εθνικό νόμισμα με διάταγμα, στις 8 Φεβρουαρίου 1833. Η δραχμή θα πάρει τη θέση του φοίνικα που είχε θεσπισθεί από τον Καποδίστρια, τον Οκτώβριο του 1829, και ήταν η πρώτη νομισματική μονάδα του ελληνικού κράτους.
Η δραχμή κυκλοφόρησε σε νομίσματα των 0,50 λεπτών, 1 δραχμής, 5 δραχμών και σε χάλκινα κέρματα των 1, 2, 5 και 10 λεπτών. Η ισοτιμία του νέου νομίσματος ορίσθηκε σε 1 προς 0,895 σε σχέση με το γαλλικό φράγκο.


Η ένταξη στη ζώνη του φράγκου
Τον Απρίλιο του 1867 η Ελλάδα υπογράφει τη συμφωνία ένταξής της στη Λατινική Νομισματική Ένωση, που είναι ζώνη του γαλλικού φράγκου. Νωρίτερα, το 1831, είχε ιδρυθεί η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος σε μία προσπάθεια να χρηματοδοτηθεί το δημοσιονομικό σύστημα της χώρας. Στην τράπεζα δόθηκε το αποκλειστικό προνόμιο της έκδοσης τραπεζογραμματίων. Όμως, η υπογραφή της συμφωνίας ένταξης της Ελλάδας στη Λατινική Νομισματική Ένωση δεν θα οδηγήσει στην ταύτιση της δραχμής με το χρυσό γαλλικό φράγκο, όπως προβλεπόταν σ' αυτήν. Αυτό θα γίνει πολύ αργότερα, το 1882, λόγω των έντονων δημοσιονομικών προβλημάτων της χώρας. 

Με τη νομισματική μεταρρύθμιση του 1882 θεσπίζεται η νέα δραχμή. Η Ελληνική κυβέρνηση επιδιώκει να εφαρμόσει τους όρους και τους κανόνες της Λατινικής Νομισματικής Ένωσης και να προσδέσει τη δραχμή στο χρυσό γαλλικό φράγκο με ισοτιμία 1 προς 1. Για τον σκοπό αυτό, η νέα δραχμή περιείχε 0,29 γραμμάρια χρυσού, όσο και το γαλλικό φράγκο, ενώ η ισοτιμία της νέας προς την παλαιά δραχμή ήταν 1 προς 0,8954185. Είναι η εποχή που οι μεγάλες χώρες παγκοσμίως στρέφονται προς τον κανόνα του χρυσού, στον οποίο θα μετεξελιχθεί σταδιακά και η Λατινική Νομισματική Ένωση. Από την πλευρά της, η Ελλάδα υιοθέτησε τον κανόνα του χρυσού στο τέλος του 1884. Όμως, αυτό δεν κράτησε για πολύ. Ύστερα από διάστημα περίπου ενός μήνα και υπό το βάρος των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και της καταβολής υψηλών δαπανών για την αποπληρωμή του δημόσιου χρέους, άρχισε η συνεχής διολίσθηση του εθνικού νομίσματος έναντι του γαλλικού φράγκου.


Σάββατο, 1 Ιουνίου 2019

ΧΡΗΣΤΑΙΟΙ & ΚΥΒΕΛΑΙΟΙ. ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΤΗΣ ΜΑΝΗΣ. ΔΗΜΟΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 1891.


ΧΡΗΣΤΑΙΟΙ & ΚΥΒΕΛΑΙΟΙ

ΕΚΛΟΓΕΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΛΕΥΚΤΡΟΥ 1891
(Δημοτικές εκλογές Μάνης. Συμβολή.)
                                                                   
Του Χρήστου Νικ. Ζερίτη

«Εν τω Δήμω Λεύκτρου ήτοι εις τον Ζυγόν κατά την γενομένην ψηφοφορίαν εν τω πρώτω εκλογικώ τμήματι επήλθε ρήξις φοβερά μεταξύ των ενόπλων εκλογέων και εφονεύθησαν πολλοί εκτός του σχολείου, επολιορκήθη δε και η εφορευτική επιτροπή… νεώτεραι ειδήσεις αναφέρουν ότι εφονεύθησαν 3 και ετραυματίσθηκαν πολλοί. Υποψήφιοι δήμαρχοι ήταν οι : Ν. Κεφαλέας, Χ. Ξανθάκης, Στ. Χρηστέας, Λ. Κυβέλος, και Π. Τσαμαλέας. 10 Ιουλίου 1891».

      ο υποψήφιος δήμαρχος Λεύκτρου το 1891 Λεωνίδας Κυβέλος
       Αυτή ήταν η είδηση η οποία με «ανάγκασε» να ερευνήσω το θέμα και να γράψω το παρακάτω κείμενο. Πριν όμως θα αναφερθώ στον ξεχασμένο Δήμο Λεύκτρου και στην σχετική ιστορία του. Πηγή μου το «Ιστορικό Διάγραμμα των Δήμων της Ελλάδος 1833-1912» του Ελευθερίου Γ. Σκιαδά, Αθήνα 1994.

      «Ο δήμος Λεύκτρου σχηματίσθηκε με το Β.Δ. Της 9ης Μαρτίου 1835 ως δήμος της επαρχίας Οιτύλου. Κατατάχθηκε στη Γ΄ τάξη με πληθυσμό 766 κατοίκους και έδρα τα Λεύκτρα (Πύργος). Στην αρχική σύσταση συμμετείχαν τα χωριά Λεύκτρα (Πύργος) με 388 κατοίκους, το Νεοχώρι με 339 κατοίκους και η Σελίνιτσα με 9 κατοίκους.

  Τότε–το 1835 δηλαδή-υπήρχαν στην περιοχή και άλλοι πέντε (5) δήμοι, δηλαδή:                                           

1. Ο δήμος Πέφνου τον οποίον αποτελούσαν τα χωριά Πέφνον (Πλάτσα) με 582 κατοίκους, τα κάτω Ρίγκλια με 126, τα άνω Ρίγκλια με 121,το Κοτρώνι με 90, η Λοσνά με 199, ο άγιος Δημήτριος Πέφνου με 19 και η Σελίστια με 123. 
2. Ο δήμος Μηλέας τον οποίο αποτελούσαν τα χωριά Μηλέα με 220 κατοίκους, η Γαρμπελέα με 50, τα Ξανθιάνικα με 406, τα Φαγριάνικα με 384, η Αράχωβα με 139 και η  Ίσνα με 34.                                      
3. Ο δήμος Θαλαμών τον οποίον αποτελούσαν τα χωριά Θαλάμαι (Κουτήφαρι) με 510 κατοίκους, Νομιτσί με 435, η Σβήνα με 144, η Τραχήλα  με 49 και το Κουμάνι με 30.                             
4. Ο δήμος Πολυάνης τον οποίον αποτελούσαν τα χωριά Πολύανα (Λαγκάδα) με 610 κατοίκους, τα Σωματιανά με 102 και η Πολιάνα με 126.                                                       
5. Ο δήμος Καστάνιας τον οποίον αποτελούσαν τα χωριά Καστανέα (Καστάνια) με 455 κατοίκους, η μονή Αγίου Κωνσταντίνου με 2, και Κάτω Χώρα, Στούπα, Μονή Αγίου Ιωάννου,, Μαζαρέϊκα, Προφήτης Ηλίας, Άνω και Κάτω Πύργος, Τράπιτσα και Πιάλα.                                          
      Με το  Β.Δ. Της 27Ης Νοεμβρίου 1840 «Περί συγχωνεύσεως δήμων…» οι δήμοι Πέφνου, Μηλέας, Θαλαμών Πολυάνης και Καστανέας συγχωνεύθηκαν στον δήμο Λεύκτρου, ο οποίος κατατάχθηκε στην Β΄ τάξη με πληθυσμό 5.728 κατοίκους και έδρα την Πλάτσα.   Ο πληθυσμός του νέου δήμου ήταν :   



                    Η αρχική σφραγίδα του δήμου ήταν κυκλική χωρίς έμβλημα (βλέπε εικόνα). 


                                                                                   
        Το δημοτικό συμβούλιο πρότεινε ως έμβλημα της σφραγίδος του τον «Λυκούργο». Ο αρχαιολόγος Π. Ευστρατιάδης απέρριψε την πρόταση του δημοτικού συμβουλίου και πρότεινε το έμβλημα που καθορίστηκε με το Β.Δ. Της 3ης Νοεμβρίου 1870 «..ίνα η σφραγίς του δήμου Λεύκτρου φέρη έμβλημα εν τω μέσω με «κίονα επί φύλλων δρυός και τόξον από του κίονος κρεμάμενον» γύρωθεν δε τα λέξεις «δήμος Λεύκτρου…». Προς συμβολισμόν του αναφερόμενου από τον Παυσανία (3.26.4) (Σημείωση: τα περί της νήσου Πέφνου 20 στάδια από τις Θαλάμες)  και το τόξο προς συμβολισμόν του Έρωτα. Ανάλογο αποτύπωμα δεν βρέθηκε».
                             
       Επί του κυρίου θέματος: Οι ελληνικές αυτοδιοικητικές εκλογές 1891 διεξήχθησαν στην Ελλάδα την Κυριακή 5 Ιουλίου του 1891, με το πολύπλοκο εκλογικό σύστημα του "σφαιριδίου". 

(Αυτού του είδους η ψηφοφορία εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στις εθνικές εκλογές του 1865. Ο τρόπος εν συντομία ήταν ο εξής: Σε κάθε εκλογικό τμήμα υπήρχαν τόσες κάλπες όσοι και οι υποψήφιοι. Η κάλπη κάθε υποψηφίου, κατασκευασμένη από λευκοσίδηρο (τσίγκο), ήταν χωρισμένη εσωτερικά σε δύο μέρη, τα οποία εξωτερικά ξεχώριζαν από το διαφορετικό χρώμα τους. Το δεξιό μέρος ήταν λευκό και έγραφε ΝΑΙ και το αριστερό μαύρο και έγραφε ΟΧΙ. Επάνω στην κάλπη υπήρχε, εκτός από την φωτογραφία του υποψήφιου, κολλημένος ένας σωλήνας υπό γωνία, ο οποίος κατέληγε σε στρογγυλή οπή. Ο ψηφοφόρος έπαιρνε από το σφαιροδότη ένα μολυβένιο σφαιρίδιο, σήκωνε ψηλά το χέρι του για να δουν τα μέλη της εφορευτικής επιτροπής ότι κρατά μόνο ένα σφαιρίδιο και στη συνέχεια πλησίαζε την κάλπη, έβαζε το χέρι του μέσα στην οπή του σωλήνα και έριχνε το σφαιρίδιο στο χώρισμα που αντιστοιχούσε στο «ναι» ή το «όχι». Το «ναι» αντιστοιχούσε στην θετική ψήφο και το «όχι» στην αρνητική).                          
           Μέσα από τις στήλες της εφημερίδος «ΚΑΙΡΟΙ» του μανιάτη-από το Κουτήφαρι-Πέτρου Κανελλίδη,


φαίνεται η εμφυλιοπολεμική κατάσταση που επικρατούσε στη Μάνη, αλλά και σε όλη της Ελλάδα. Βασικός πληροφορητής των γεγονότων ήταν τα τηλεγραφήματα των κατά τόπους Νομαρχών, οι οποίοι ήταν ανεπίσημα οι κύριοι πληροφορητές των ειδήσεων στις επαρχίες και των ανταποκριτών, τοπικών ή από άλλα μέρη. Όμως και αυτοί δεν ήταν ανεξάρτητοι και είχαν τις κομματικές τους προτιμήσεις.  Για οκτώ μήνες και σε καθημερινή σχεδόν βάση, υπήρχαν ειδήσεις περιγραφόμενες ως «Τα εν Λεύκτρω» ή «πόλεμος εν Μάνη» και με τις οποίες περιγράφονταν διάφορα, μερικές φορές αντικρουόμενα περιστατικά, και μέσω των οποίων εμφαίνεται η κακή σχέση  που υπήρχε μεταξύ των οικογενειών Χρηστέα και Κυβέλου, η οποία προϋπήρχε από τα πριν του 1821 χρόνια. 
         Πέραν της αρχικής ειδήσεως, θα προσπαθήσω παρακάτω να πληροφορήσω τους αναγνώστες για τα γεγονότα που κατέληξαν στην ακύρωση της εκλογής και την διενέργεια νέας οκτώ (8) μήνες αργότερα, δηλ. τον Φεβρουάριο 1892.

         ΚΑΙΡΟΙ 9.7.1891. «Τηλεγραφικώς αναγγέλθη χθες παρά του νομάρχου Μεσσηνίας ότι έν τω δήμω Λεύκτρου, ήτοι εις τον Ζυγόν, της επαρχίας Οιτύλου, κατά την γενομένην ψηφοφορίαν εν των πρώτω εκλογικώ τμήματι, επήλθε ρήξις φοβερά μεταξύ των ενόπλων εκλογέων και εφονεύθησαν πολλοί εκτός του σχολείου, όπου εγένετο η ψηφοφορία, επολιορκήθη δε εντός η εφορευτική επιτροπή. Η εκλογή διεκόπη  η δε εμπόλεμος κατάστασις εξακολουθεί. Ο αντιεισαγγελεύς και ο ανακριτής ανεχώρησαν εις Λεύκρον μετά στρατιωτικής δυνάμεως προς επαναφοράν  της τάξεως…….τα πολιτικά πάθη υποθαλπόμενα   υπό κομματαρχών αδεξίων ή εμπαθών, εξήφθησαν, παρήγαγον δε φόνους και εμφύλιον πόλεμον εν Λεύκτρω, εν δε τω δήμω Αβίας, ως μανθάνομεν εματαιώθη η εκλογή δι’ έλλειψιν εκλογικών ειδών…». 
        ΚΑΙΡΟΙ 10.7.1891.
                                                          

    

    ΚΑΙΡΟΙ 12.7.1891.  «Ειδήσεις τηλεγραφικαί διαβιβασθείσαι χθες υπό του εν Οιτύλω υπομοιράρχου Λεμπεσοπούλου, αναγγέλουσιν ότι εν τω δήμω Λεύκτρου αποκατεστάθη η τάξις, εξεκενώθησαν αι οικίαι τας οποία κατέλαβον τα αντιμαχόμενα μέρη και ήρξατο προχθές ώραν 9ην η εξακολούθησις της ψηφοφορίας χωρίς να συμβή απευκταίον…. Εξ ιδιαιτέρων πληροφοριών τας οποίας ημείς ελάβομεν εκ Πλάτσης του δήμου Λεύκτρου, εμάθαμεν ότι η πρώτη ένοπλος ρήξις προήλθεν εκ τυχαίας αφορμής. Τα πάθη είχον εξαφθεί εις το έπακρον. Ότε δε μετά μεσημβρίαν μετέβη ο δήμαρχος και υποψήφιος Στυλιανός Χρηστέας να ψηφίση μετά φίλων του και εξήλθε του σχολείου όπου ετελείτο η ψηφοφορία, ηκούσθη κάτωθεν του σχολείου, εκ των αγρών, εις αρκούντως μικράν απόστασιν, τουφεκισμός. Οι φίλοι του Χρηστέα οι όντες επί της πλατείας και οι κατέχοντες τας πέριξ οικίας, νομίσαντες ότι επυροβολήθη ο δήμαρχος, έπιασαν αμέσως τα όπλα και επυροβόλησαν κατά του πλήθους των αντιπάλων. Ούτω δε επήλθεν εκατέρωθεν πυροβολισμός και πόλεμος, καθ’ όν εφονεύθησαν ο Γαϊτάνος Γαϊτανέας, ο Γεώργιος Μπραβάκος, η θυγάτηρ του Αλεξάνδρου Κατελάνου και τις ονόματι Τσακαλάκος εκ Νεοχωρίου. Επληγώθη δε θανατηφόρως και άλλος τις καλούμενος Μαντάκος εκ Μηλέας. Εκτός τούτων και επληγώθησαν άλλοι υπολογιζόμενοι εις τριάκοντα πέντε τινές δε τούτων εντός των οικιών. Ο ανωτέρω ειρημένος Τσακαλάκος εφονεύθη εν αυτή τη οικία του Κυβέλου».
          Συνεχίζοντας τις αναφορές στα τραγικά γεγονότα, η εφημερίδα «ΚΑΙΡΟΙ» σε δημοσίευμα την 14η Ιουλίου 1891, έχει την επιστολή του ανταποκριτού της από τον Πύργο, πιθανότατα Ηλείας και όχι Λεύκτρου, ο οποίος βρέθηκε στην Πλάτσα:
«ΤΑ ΕΝ ΛΕΥΚΤΡΩ. Ο εν Πύργω ανταποκριτής ευρεθείς εν Λεύκτρω κατά την συμβάσαν συμπλοκήν, απηύθυνεν ημίν μακράν επιστολήν εξ ης συνοψίζομεν τα επόμενα. «Αφηγούμαι γράφων επί το γόνατος τα αιματηρά συμβάντα της χθεσινής εσπέρας μετά την απαλλαγήν μου από του αποκλεισμού του δευτέρου εκλογικού τμήματος. Ο Δήμαρχος Στυλιανός Χρηστέας συνήγαγε περί τον εαυτόν περιτρίμματα και ταραξίας, υποθάλπτων δε τα πάθη των πολιτών κατ’ αλλήλων, περιάγαγε τον δήμον εις θέσιν δυσάρεστον. Πολύ προ των εκλογών εξοπλίσας στίφη περιήρχετο τας κώμας εξάπτων τα πάθη και παρασκευάζων δεινά εις τους συμπολίτας του. Η διαγωγή αυτού προκάλεσε τον εξοπλισμόν πάντων των δημοτών. Ότε δε αφικόμην ενταύθα εκ Πύργου, εύρον τους δημότας ενόπλους και ετοίμους προς πόλεμον. Εκολακευόμην πιστεύων ότι ταύτα ήσαν απλαί επιδείξεις προς εκφόβισιν των αμφιβόλων, αλλ’ ατύχως κατέληξας εις αιματηράς σκηνάς. Την πρωίαν της Κυριακής ο Χρηστέας έκλεισε τα παράθυρά του. Ο δικαστικός αντιπρόσωπος παρήγγειλεν αυτώ να κρημνίση τα ιδιόρρυθμα οχυρώματα, ούτος δε αντικατέστησε ταύτα δια κιβωτίων πεπληρωμένων χώματος μετά ανθέων, νεωστί μεταφυτευθέντων, την δε προτεραίαν απεψίλωσε την εν τη πλατεία συκομωρέαν και κατέλαβε δι’  ενόπλων παρακειμένας οικίας, παρασκευάζετο δε προδήλως εις πόλεμον. Εν τούτοις εξελαμβάνοντο ταύτα μάταιαι απειλαί και ανύποπτοι πάντες οι αντίθετοι περιεφέροντο εν τη πλατεία, αναμένοντες μετά χαράς τα ευνοϊκά της εκλογής αποτελέσματα. Περί την 5ην ώραν της εσπέρας εξαντλήθηκαν τα σφαιρίδια και εγένετο εις αμφότερα τα τμήματα διαλογή επί των καλπών τινών συμβούλων προς εξακολούθησιν της εκλογής. Μετά το πέρας δε της διαλογής ταύτης, επανελήφθη η εκλογή, αλλά μετά τινα χρόνον, επειδή το αποτέλεσμα προηγγέλετο δυσάρεστον εις τον Χρηστέαν, ούτος κατέλιπε την κάλπην του εις τον γυναικάδελφόν του Στυλιανέαν, προσήλθε δε εις το δεύτερο τμήμα και απήλθε κάτωχρος. Ολίγα μετά ταύτα λεπτά εκρότησε συνθηματικός πυροβολισμός από τινος κατειλημμένης οικίας υπό των φίλων του, και τούτον ηκολούθησαν αμέσως συμπυροκροτήσεις από των οχυρωμένων παραθύρων του δημαρχείου και άλλων παρακειμένων οικιών, βροχή δε σφαιρών ερρίφθη κατά των ανυπόπτως περιφερομένων εν τη πλατεία φίλων του υποψηφίου κ. Κυβέλου. Ταραχή απερίγραπτος επηκολούθησεν, αι κραυγαί δε των πληγωμένων και αι οιμογαί των θνησκόντων απετέλεσαν σκηνήν ανήκουστον εις τα χρονικά των δημαιρεσιών. Εντός των τμημάτων επήλθε στιγμιαία ταραχή, ήτις διελύθη μετά  συννεννόησιν των δύο μερών και εγένετο  αμέσως διακοπή της ψηφοφορίας Νεκροί έπεσαν επί της πλατείας ο γέρων Γαϊτάνης Γαϊτανέας, ο γέρων Δημήτριος Μπραβάκος, η κόρη Ελένη Α. Κατελάνου και ο πνέων τα λοίσθια Π. Τσάκαλος. Επληγώθησαν δε δώδεκα άνδρες, γέροντες, γυναίκες και παιδία. Χαρακτηριστικόν ψυχής πεπωρωμένης κι θηριώδους αποτελεί το επόμενον επεισόδιον, εμφαίνον ότι υπάρχουσιν εδώ υπό μορφήν ανθρωπίνην δαίμονες της κολάσεως. Επιχείρησαν τινές να αποκομίσωσι τους νεκρούς και επυροβολήθησαν παρά των ενεδρευόντων κακούργων, οίτινες δεν εφείσθησαν ουδέ των γυναικών παραβάντες έθος πάτριον και μηδέν όσιον και ιερόν ευλαβηθέντες. Ο νεκρός του γέροντος Γαϊτάνη έμεινεν εν τη πλατεία καθ’ όλην την νύκτα, οι δε χοίροι κατέφαγον τα ώτα και την ρίνα του πτώματος. Την επιούσαν κατώρθωσαν οι γυναίκες να αποκομίσωσι τον νεκρόν, ότε δε διέρχοντο κάτωθεν του δημαρχείου, έρρανον αυτόν από του εξώστου δια καρύων και ζαχαροπήκτων. Το ακατονόμαστον έγκλημα εγκολάπτει εις το υπερήφανον μέτωπον της ηρωϊκής πατρίδος μας στίγμα ατιμίας».

     Στις 18 Ιουλίου αναφέρεται πως «…εξέδοτο ήδη 22 εντάλματα συλλήψεως, συνελήφθη ο επιτυχών υποψήφιος και τέως δήμαρχος Στ. Χρηστέας και δύο άλλους συγγενείς του, τους οποίους απέστειλεν εις Καλάμας υπό στρατιωτικήν συνοδείαν».

        Στις 19 Ιουλίου γράφεται πως «… συνελήφθησαν δε ήδη ο τέως δήμαρχος κ. Στ. Χρηστέας, ο δημαστυνόμος κ. Ν. Χρηστέας και 27 άλλοι φίλοι των ως αυτουργοί των φόνων, των τραυματισμών και της ενόπλου ρήξεως… η υγεία των πληγωθέντων δεινούται οσημέραι και φόβος υπάρχει ότι οι πλείστοι θα αποθάνωσι».

     Στις 20 Ιουλίου η εφημερίδα «ΚΑΙΡΟΙ» δημοσιεύει επιστολή του υποψήφιου δήμαρχου Στυλιανού Χρηστέα, ο οποίος καταθέτει την άποψή του για τα γεγονότα : 
«Εκ των εν Καλάμαις φυλακών Αλεξανδράκη ελάβομεν χθες παρά τω δημάρχω Στυλιανού Χρηστέα, προφυλακισθέντος δια τα εν Λεύκτρω εγκλήματα, την ακόλουθον επιστολήν: Αξιότιμε Κύριε, χθες ανέγνων ανταπόκρισιν εκ Πλάτσης, εν των υπ’ αριθ. 91 φύλλω της αξιολόγου εφημερίδος Σας, δια της οποίας παραμορφούται εν μέρει η αλήθεια. Χάρις της αληθείας, περί τη οποίας Σας εγγυώμαι καταχωρίσατε τας ολίγας ταύτας λέξεις, επιφυλάσσομαι δε να αποστείλω υμίν ακριβή περίληψιν των συμβάντων από της παραμονής μέχρι της διαλογής. Και ιδού! Περί την  7ην εσπερινήν ώραν μετέβην εις το β΄ εκλογικόν τμήμα να ψηφοφορήσω και εψηφοφόρησα μόνος, εξελθών δε διευθύνθην προς το εν τη οικία μου καφενείον, καθόσον εις το α΄ εκλογικόν τμήμα ενεργείτο διαλογή προς πορισμόν σφαιριδίων. Ότε ευρισκόμην 15-20 βήματα προ της οικίας μου, ο αδελφός μου αστυνόμος παρέκειτο, ηκούσθη πυροβολισμός εκτός των περί την πλατείαν οικιών, όστις ερρίφθη εξ απροσεξίας υπό του Δημ. Καλαρίτη εντός της οικίας της χήρας Ιω. Ξερέα. Τον πυροβολισμόν τούτον οι κατέχοντες τας οικίας των Α. Γαζουλέα, Π. Οικονομέα, Παν. Αληφέρη και Ευστ. Μαστέα, φίλοι του Κυβέλου, νομίσαντες επικίνδυνον κατά της ζωής του, ευρισκομένου εντός του α΄ εκλογικού τμήματος, ήρξαντο πυροβολούντες αμέσως κατ’  εμού εκ της οικίας Δ. Γαζουλέα, αλλ’ επρόκαμα και εισήλθον εντός του καφενείου της οικίας μου, ετραυματίσθησαν δε οι όπισθέν μου Δ. Ψαρέας και Δ. Μπαρμπέτζος ελαφρώς. Το πυρ μετεδόθη εις άπασαν την περιφέρειαν της πλατείας, από παραθύρου εις παράθυρον, από οικίας εις οικίαν, όπερ εξακολούθησε ταχύτατον. Σύγχυσις, θόρυβος, ταραχή, φωναί επλήρουν τας οικίας, έκαστος δε εζήτει όν ήθελεν, μητέρες, σύζυγοι κλαίουσι εζήτουν τα τέκνα και τους συζύγους των, διότι έκαστος έμενεν όπου ευρέθη. Το πυρ κατέπαυσε και την πρωίαν εγένοντο γνωστά τα θύματα. Ουδέν έκτοτε απευκτέον έλαβε χώραν. Δόξασθε. Ο πρόθυμος φίλος Σας Στ. Χρηστέας».
        Στο φύλο της εφημ. «ΚΑΙΡΟΙ», αυτό της 24ης Ιουλίου 1891, δημοσιεύεται απαντητική επιστολή της οικογένειας Κυβέλου:         
«Ο δικηγόρος κ. Β. Κυβέλος απηύθυνεν ημίν της εξής επιστολήν. Αξιότιμε Κύριε, ανέγνων τηλεγράφημα και επιστολήν του κ. Στυλιανού Χρηστέα εν τοις «Καιροίς». Τυχών μάρτυς των πρωτοφανών  δια τας δημοτικάς εκλογάς γεγονότων, αισθάνομαι το καθήκον να συνηγορήσω υπέρ της διαστραφείσας αληθείας, την οποίαν πρέπει να διαλευκάνη η δικαιοσύνη, ήτις μόνη δύναται να επανασάγη την ησυχίαν εν Λεύκτρω τιμωρούσα τους ενόχους παραδειγματικώς. Θυμηδίαν επροξένησε το τηλεγράφημα του κ. Χρηστέα προς τον επί της Δικαιοσύνης υπουργόν, δια την ανακρίβειαν της ειδήσεως. Αντί των οιμογών κατά της δικαιοσύνης έπρεπε να θρηνήση μάλλον τα αθώα θύματα, ών αιτία υπήρξαν οι συνένοχοί του και αυτός, απορφανίσαντες δυστυχώς οικογενείας, μεταβαλόντες δε το Λεύκτρον εις νοσοκομείον. Ο ανακριτής κ. Α.Βοβολίνης και ο αντεισαγγελεύς κ. Ιωάννης Τζουλάτης, επιτελούντες χρηστώς τα δικαστικά αυτών καθήκοντα προέβησαν εις συλλήψεις αφού διέγνωσαν την αλήθειαν εξετάσαντες τους δικαστικούς αντιπροσώπους και περί τους είκοσιν ευυπολήπτους μάρτυρας εκ των δύο μερίδων,  μη προβληθέντας υπό των υποψηφίων. Η ανάκρισις έπραξε καλώς συλλαβούσα τον β΄ δημαρχικόν πάρεδρον διότι ούτος είχε δέκα φυσίγγια δυναμίτιδος εντός του εκλογικού τμήματος του ναού, αποβλέπων εις σκοπούς δολοφόνους, τα οποία κατασχέθησαν και παρεδόθησαν εις την δικαιοσύνην. Ανακριβές είναι επίσης ότι μετά την διαλογήν της τελευταίας κάλπης του υποψηφίου δημοτικού συμβούλου Σαραντάκου προς πορισμόν σφαιριδίων, ο κ. Χρηστέας εξήλθε με την ιδέαν της επανόδου, αφού αρξαμένης της ψηφοφορίας αμέσως απέστειλεν αντιπρόσωπόν του τον Ε. Στυλιανέαν, ενώ ουδέποτε ούτος εν των παρελθόντι κατέλιπε την κάλπην του εις έτερον. Ανακριβές ομοίως ότι ο πρώτος πυροβολισμός ερρίφθη υπό του Καλαρρύτη τυχαίως, αφού ούτος αρνείται το γεγονός, ενώ εβεβαιώθη υπό πεντήκοντα μαρτύρων ότι ερρίφθη υπό του Ν. Χρηστέα εκ της οικίας του Π. Γαζουλέα. Άλλως με τον πρώτον πυροβολισμόν ερρίφθησαν αμέσως εκατόν άλλοι εκ του δημαρχείου και εξ άλλων οικιών του κ. Χρηστέα, αίτινες πολεμικώς είχον διασκευασθή και επήνεγκον τα περισσότερα θύματα.  Εν τούτοις ο κ. Χρηστέας λέγει ότι μετεδόθη από παραθύρου εις παράθυρον και παρουσιάζει ήδη το πρώτον δύο ελαφρώς τραυματισθέντας μη εμφανισθέντας όμως ενώπιον της ανακριτικής αρχής του επί τούτω ελθόντος εν Λεύκτρω ιατρού, αφού εκ των ημετέρων συγγενών και φίλων τέσσαρες εφονεύθησαν και δέκα εννέα επληγώθησαν σοβαρώς, είκοσι δε τουλάχιστον ελαφρώς. Το αίσθημα της αυτοσυντηρήσεως οδηγεί τον κ. Χρηστέαν εις την διαστροφήν της αληθείας, ής η εξακρίβωσις απόκειται εις την δικαιοσύνην. Εις την ανάκρισιν ανήκει ομοίως να εξετάση την κατασχεθείσαν δυναμίτιδα, τας ανοιχθείσας προς της εκλογής οπάς εν των μεσοτοίχω του στρατώνος και του α΄ εκλογικού τμήματος, τη συναινέσει του υπενωματάρχου Πιεράκου, ενώ ετοποθετήθησαν έξι φίλοι του κ. Χρηστέα μετά την μεσημβρίαν της Κυριακής, και την ευρείαν οπήν επί της στέγης του α΄ εκλογικού τμήματος, ήτις ηνεώχθη προ της εκλογής και ής άνωθεν ήτο θύρα της κατειλημμένης υπό του κ. Χρηστέα οικίας Π. Γαζουλέα. Εκ ταύτης μάλιστα ερρίφθησαν δύο πυροβολισμοί παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου εις το εκλογικόν τμήμα του δημοτικού σχολείου. Τα παράθυρα των φιλικών του Κυβέλου οικιών είναι διάτρητα υπό σφαιρών  και αι  πλησίον συκομωρέαι της διευθύνσεως των σφαιρών προερχομένης εκ του δημαρχείου και των άλλων φιλικών οικιών του κ. Χρηστέα. Εις την οικίαν αυτού μία μόνον σφαίρα ευρέθη ως βεβαιούσι δι’ εκθέσεώς των τρεις αξιωματικοί. Η ανάκρισις τέλος θα κρίνη την αιτίαν της αποψιλώσεως μιας συκομωρέας προ της εκλογής, κειμένης εγγύς των οικιών Χρηστέα και Λιακέα, ίνα ώσιν εκ των παραθύρων του Λιακέα οραταί αι απέναντι οικείαι του Κυβέλου. Προσέτι δε περί κιβωτίων τα οποία ευρέθησαν γενομένης δικαστικής αυτοψίας ξηρόλιθοι και ένθα νεωστί πεφυτευμένα. Έχω τέλος πεποίθησιν επί της δικαιοσύνης, ήτις παραδειγματικώς θα τιμωρήση το πρωτοφανές δια το Λεύκτρον έγκλημα, αποκρούσασα πάντα επηρεασμόν και σώζουσα τοιούτω τρόπω τον τόπον από μελλόντων εγκλημάτων και καταστροφών. Υμέτερος. Β.Γ. Κυβέλος, δικηγόρος». 
         Στις 14 Αυγούστου 1891 μεταδίδεται η είδηση πως «το δικαστήριον ηκύρωσε την εκλογήν του δήμου Λεύκτρου»
       Ο χρόνος περνάει και η έχθρα μεταξύ των δύο οικογενειών μεγαλώνει και «αναζητάται» αφορμή για νέες συγκρούσεις. Στις 19 Νοεμβρίου 1891 η εφημ. «Καιροί» δημοσιεύει : «Εκ Καλαμών ελάβομεν το εξής τηλεγράφημα: Σύνταξιν «Καιρών», χθες εν Πλάτση του δήμου Λεύκτρου διεσκέδαζον προ του καφενείου Αλιφέρη ο Αλεξ. Κυβέλος και άλλοι φίλοι του. Ο Στ. Χρηστέας, διελθών εκείθεν, απηύθυνε λέξεις υβριστικάς, οι δε διασκεδάζοντες έρριψαν κατ’ αυτού ποτήριον. Ο Χρηστέας τότε επυροβόλησε κατ’ αυτών και αυτοί επανειλημμένως  αντεπυροβόλησαν. Εκ των εκατέρωθεν πυροβολισμών επληγώθη μόνον η σύζυγος Μαγάρη».
        Έντρομη η κοινή γνώμη ενημερώνει τους «Καιρούς» και στις 20 Νοεμβρίου 1891 δημοσιεύουν πως «...Επίκειται, ως αναγγέλουσι τα τηλεγραφήματα, σπουδαιοτέρα ρήξις μεταξύ μεταξύ των αντιπάλων μερίδων, ήτις δυνατόν να λάβη διαστάσεις σπουδαίας, μη υπαρχούσης στρατιωτικής δυνάμεως. Εν Λεύκτρω διαμένει ήδη μόνον εις χωροφύλαξ…».
   Νεώτερες πληροφορίες δίνουν την αληθινή διάσταση του επεισοδίου: «Ο Εν Αρεοπόλει ανταποκριτής αναγγέλει ημίν τα εξής: Εν Πλάτση, πρωτεύουσα του δήμου Λεύκτρου, ένεκα κομματικών παθών, οι Κυβελαίοι επυροβόλησαν ανεπιτυχώς τον Στέφανον Χρηστέαν, αδελφόν του δημάρχου Χρηστέα. Σφαιρίδιον δε επλήγωσεν εις την κεφαλήν γυναίκα τινά ελαφρώς. Εν τούτοις, τον πυροβολισμόν του Χρηστέα επηκολούθησε πόλεμος και εξακολούθησε μέχρι βαθείας νυκτός». «Καιροί» 25 Νοεμβρίου 1891.
       Την 1η Δεκεμβρίου 1891 στην ίδια εφημερίδα πληροφορούμαστε για ένα σοβαρό επεισόδιο που έγινε στην Καλαμάτα μεταξύ των δύο οικογενειών και στο οποίο πήραν μέρος ο ανθυπολοχαγός του Πεζικού Ιωάννης Πετρέας ο οποίος συναντήθηκε τυχαίως με τους Κ. και Πέτρο Κυβέλο με τους οποίους είχε διαφορές λόγω της έχθρας του με τον Βαρθολομαίο Κυβέλο. Ο Πετρέας ζήτησε από τον αστυνόμο Καλαμάτας να αφοπλίσει τους Κυβελαίους και όταν αυτός προσπάθησε να το πράξει εμφανίστηκε ο ράπτης Ιωάννης Χρηστέας που πυροβόλησε κατά των Κυβελαίων.
       Το έτος 1891 φεύγει και οι προγραμματισμένες για την 29ην Δεκεμβρίου 1891 επαναληπτικές εκλογές, μεταφέρονται για τον επόμενο χρόνο. Η εφημ. «Καιροί» της  24 Δεκεμβρίου 1891 γράφει : «Ο δημαρχών εν Λεύκτρω παραλόγως και παρανόμως ανέβαλε την δημοτικής εκλογήν, επίκεινται δε τούτου ένεκα αιματηραί σκηναί. .. κατά την 7η Ιουλίου εφονεύθησαν και επληγώθησαν πολλοί, εβυθίσθησαν δε εις βαρύ πένθος οι κάτοικοι του δήμου Λεύκτρου. Πολλοί εφυλακίσθησαν και η εκλογή ηκυρώθη. Διετάχθη η ενέργεια αυτής εκ νέου κατά την 29η τρέχοντος. Αλλ’ όμως ο δημαρχών, κατ’ εντολήν ενδιαφερομένου βουλευτού, ανέβαλε ταύτην εις την 1η Μαρτίου 1892 προβάλλων λόγους ανυποστάτους. Η αναβολή αύτη γενομένη κατά παραχάραξιν και παρερμηνείαν του νόμου, θα προκαλέση βεβαίως δυστυχήματα παρά τω λίαν ευερεθίστω λαώ του δήμου Λεύκτρου».
     Το Κράτος επεμβαίνει στις αποφάσεις του Δημαρχεύοντος και οι «Καιροί» στο φύλο της 1ης Ιανουαρίου 1892 γράφουν : «Ως μανθάνομεν το υπουργείον Εσωτερικών διέταξε τον Νομάρχην Λακωνίας και τον Εισαγγελέα Καλαμών να διατάξωσι τον δημαρχεύοντα εν των δήμω Λεύκτρου να ορίση ως ημέραν δημοτικής εκλογής μίαν εκ του δευτέρου δεκαημέρου του Ιανουαρίου 1892. Συνέστησε προσέτι την ποινικήν καταδίωξιν του δημαρχούντος δυνάμει του άρθρου 76 του νόμου περί εκλογής βουλευτών, ένεκα της παρανόμου αναβολής της εκλογής από της 29 λήξαντος εις την 1ην Μαρτίου…».
    Η εφημερίδα «Καιροί» έχει αμείωτο ενδιαφέρον για τα τεκταινόμενα και στο φύλο της 2ας Ιανουαρίου 1892 γράφει : «Ελάβομεν εκ Καλαμών συγκεχυμένην τινά ανταπόκρισιν, εκ της οποίας συνοψίζομεν, κατά το δυνατόν, τας επομένας πληροφορίας:  Κατά διαταγήν του υπουργείου είχε μεταβή εις Λεύκτρον ο λοχαγός Βασιλείου μετά 40 στρατιωτών, είς δικαστής και ο γραμματεύς του επαρχείου. Εζητήθησαν και ελήφθησαν 32 κάλπαι και αρκετά σφαιρίδια παρά του εν Καρδαμύλη δημάρχου κ. Πετρέα, και πολύς εγένετο θόρυβος συνεπεία εντόνου υπουργικής διαταγής, ως εβεβαίου ο λοχαγός κ. Βασιλείου. Πάντα ταύτα, εν τούτοις, πομφόλυγες ήσαν και διερράγησαν. Η εκλογή ανεβλήθη και τα πράγματα φαίνονται ημίν πολύ παράδοξα».
   Η ίδια εφημερίδα στο φύλο της 7ης Ιανουαρίου 1892 δημοσιεύει την ανταπόκριση του απεσταλμένου της στο δήμο Λεύκτρου, ο οποίος τραγικοποιεί την κατάσταση : «… ο δημαρχών ουδέν μέχρι στιγμής σχετικόν πρόγραμμα εδημοσίευσε, δεν σκέπτεται να υπακούση εις την διαταγήν του υπουργείου, διότι ο δήμαρχος κ. Χρηστέας ευρίσκεται έτι εις τα φυλακάς, ο δε ενδιαφερόμενος βουλευτής ενθαρρύνει τον δημαρχούντα εις αντικατάστασιν. Φοβούμαι εν τούτοις ότι ένεκα της καταστάσεως ταύτης θα συμβώσιν ενταύθα μεγάλα δυστυχήματα. Ο δήμος Λεύκτρου παρέλυσεν. Οι άνθρωποι εφανατίσθησαν εις βαθμόν πρωτάκουστον. Αμφότερα τα κόμματα εισί κεχωρισμένα και πάντες ίστανται ένοπλοι απέναντι αλλήλων, έτοιμοι δε εις εμφύλιον πόλεμον. Εκτός τούτου, περιουσίαν πλέον δεν έχουσιν οι κάτοικοι, οι δε ποιμένες βόσκουσιν αδιακρίτως τα ποίμνιά των εις τους εσπαρμένους αγρούς, αφού δημοτική αρχή δεν υφίστανται πράγματι και, ως εννοείται, ούτε αγροφυλακήν».
   Στις 13 Ιανουαρίου 1892 δημοσιεύεται το αποτέλεσμα των ανακρίσεων. Ας σημειώσει ο αναγνώστης του παρόντος πως τα επεισόδια είχαν γίνει στις 7 Ιουλίου 1891 και 8 μήνες μετά δημοσιεύθηκε πως : «… δια βουλεύματος παραπέμπονται ίνα δικασθώσιν ενώπιον του δικαστηρίου των ενόρκων εν όλω 35, 20 με εκ της μερίδος του δημάρχου Στυλ. Χρηστέα, σύν αυτώ τω Δημάρχω και τω αστυνόμω αδελφώ του, 15 δε εκ της μερίδος των Κυβελέων συν αυτώ τω ιατρώ και πρώην δημάρχω κ. Γεωργίου Κυβέλω, διετάχθη δε η περαιτέρω ανάκρισις εναντίον άλλων πεντήκοντα κατηγορουμένων…».
       Στο φύλο της 14ης δημοσιεύονται τα ονόματα όλων όσων παραπέμφθηκαν : Εκ Καλαμών εστάλη ημίν κατάλογος των υπό του συμβουλίου των αυτόθι πλημμελειοδικών παραπεμφθέντων, ως εγράψαμεν χθες, δια τα εν Λεύκτρω. Ιδού οι παραπεμφθέντες εξ αμφοτέρων των μερίδων: εκ μεν της μερίδος Χριστέα, Στυλιανός Χριστέας, Νικ. Χριστέας, Παν. Γαζουλέας, Γ. Καπέας, Ι. Ξεροβάσιλας, Παν.Μπερτζελέας, Γ. Σαράκος, Στυλιανός Μπερτζελέας, Γ. Στρατηγέας, Ηλίας Μπερτζελέας, Παν. Βολτέας, Ιω. Π. Μουστάκος, Π. Σ. Μουστάκος, Ευστρ. Ν. Ξαρχέας,  Βασιλ.Ι. Δαμήλος, Δ. Καψάλης, Πέτρος Μπαχαβιόλος,  Δ. Ξεροβάσιλας, Π.Σ. Μουστάκος, Γ.Η. Δαμήλος, Ι. Καχιοντέας και Γ. Μπαζίγος. Εκ δε της μερίδος Κυβελέων, Γ.Β. Κυβέλος, Π. Αλιφέρης, Δ. Γαζουλέας, Π. Οικονομέας, Ι, Σερελέας, Γ. Ξεροβάσιλας, Κ. Μπαργιωτέας, Κ. Κασκανέας, Ι.Π. Σωτηρέας, Χρ. Σ. Δρινέας, Ν.Δ. Βλαχέας, Χαράλαμπος Δρινέας και Παναγ. Σερελέας». 
     Ακολουθεί μικρή περίοδος με επουσιώδεις σχετικές ειδήσεις και στις 6 Φεβρουαρίου δημοσιεύεται πως : «ο δημαρχών εν Λεύκτρω, ως θετικώς εμάθαμεν, εξέδοτο το πρόγραμμα της εν Λεύκτρω επαναληπτικής δημοτικής εκλογής και προσδιώρισε ταύτην εις την 16 του τρ. Φεβρουαρίου. Δεν γνωρίζωμεν εάν απεφάσισε κατά βούλησιν αυθαίρετον  ή κατ’ εντολήν ανωτέραν. Εν τούτοις, εν τω δήμω Λεύκτρου, καθ’ όσον μανθάνωμεν, τα πάθη εισί εξυμμένα. Προχθές εν μέση πλατεία της πρωτευούσης του δήμου Πλάτσης, μικρού δειν εγένοντο φόνοι, τους οποίους προέλαβεν ευτυχώς η περίπολος. Συνεπλάκησαν ένθεν μεν ο Π. Χρηστέας και ο Γ. Φιλέας, ετέρωθεν δε ο Γ. Ρομανέας και ο Στρατηγέας εκ Νομιτσή μετά του Π.Γ. Ζουζανέα και Πέτρου Παντζάλου. Εξήχθησαν όπλα δίκανα και αμφίστομοι μαχαίραι, αλλ’ ευτυχώς άνευ τινός απευκταίου». 
         Στις 18 Φεβρουαρίου 1892 οι «Καιροί» δημοσιεύουν την ανταπόκριση του συνεργάτη τους από την Καλαμάτα, ο οποίος στο τηλεγράφημά του γράφει πως : «Δήμαρχος Λεύκτρου εξελέχθη κατά την προχθεσινήν εκλογήν ο τέως δήμαρχος κ. Στυλ. Χρηστέας, πλειονοψηφήσας κατά έξ (6) ψήφους του αντιπάλου υποψηφίου κ. Κυβέλου». 
       Ένα σημαντικό στοιχείο το οποίο οφείλεται να κατατεθεί είναι και αυτό των παραπολιτικών. Ο ανταποκριτής των «Καιρών» δίνει στοιχεία, στο φύλο της 22ας Φεβρουαρίου 1892, για το πώς, από πληροφορίες του, διαμορφώθηκε το τελικό αποτέλεσμα με την διαφορά των 6 ψήφων στους 1.500 ψηφοφορήσαντες. Με αυτό το «πως» διαμορφώνεται η άποψη των ψηφοφόρων και ισχύει, όπως όλοι οι ενήλικες γνωρίζουμε, μέχρι σήμερα και τίποτε δεν έχει αλλάξει : 
«ΕΚΛΟΓΗ ΛΕΥΚΤΡΟΥ. Ο εν Πύργω ανταποκριτής, μεταβάς εις Λεύκτρον κατά την εκλογήν, απηύθυνε ημίν τα εξής : «Επερατώθη τέλος η πολυθρύλητος εκλογή του δήμου Λεύκτρου, ήτις εστοίχισεν αίματα εις τους δυστυχείς δημότας παρέσχε δε πράγματα εις την δικαιοσύνην και την διοίκησιν. Ολίγον προ της τελευταίας εκλογής το συμβούλιο των εν Καλάμαις Πρωτοδικών παρέπεμψε, μετά του προφυλακισθέντος υποψηφίου Στυλιανού Χρηστέα, και τον υποψήφιον Γ. Κυβέλον (σημ. πρόκειται περί λάθους διότι ο υποψήφιος ήταν ο Λεωνίδας και όχι ο Γεώργιος Κυβέλος) μετά 12 φίλων του. Ένεκα της απουσίας αμφοτέρων των υποψηφίων, οίτινες αντιπροσωπεύουσι τα δύο αντίπαλα, εφαίνετο ότι ο αγών θα διεξήγετο από του ίσου, αλλ’ επειδή οι  Μαυρομιχάλαι κατά τας δημοτικάς εκλογάς ηττήθησαν εις τους άλλους δήμους της επαρχίας Οιτύλου, συνεκέντρωσαν όλην αυτών την προσοχήν εις το Λεύκτρον και έσπευσαν εις τον τόπον της εκλογής, εξ Αθηνών μεν βουλευτής κ. Γιαννούκος Μαυρομιχάλης, εκ Καλαμών δε ο δήμαρχος κ. Π. Μαυρομιχάλης, όστις ένεκα των πολλαπλών των εν Καλάμαις συμφερόντων δημοτών,  επαισθητώς επέδρασε και ηλλοίωσε το φρόνημα των εκλογέων δια της προσωπικής αυτού επιρροής.  Προς τούτοις δύο άλλοι ήσαν υποψήφιοι, ικανάς διατιθέμενοι ψήφους, οι κ.κ. Ξανθάκης και Κεφαλέας, προσδοκώντες την υπό του Εφετείου παραπομπήν του Χρηστέα, υπεστήριξαν δε την κάλπην αυτού, ίνα κερδοσκοπήσωσιν ύστερον κατά την αναπληρωματικήν εκλογήν. Ούτω ο αγών απέβη άνισος και η μερίς των Κυβελέων αντετάχθη μόνη κατά των συνασπισμένων τοπικών δυνάμεων και της επιβαλλούσης προσωπικής επιρροής των Μαυρομιχαλαίων, αντέταξε δε ίσην δύναμιν και επιβεβαίωσε την φήμην του ανεξαρτήτου φρονήματος των μανιατών, την δε εκλογήν απώλεσε δι’ έξ μόνον ψήφων, επί ψηφοφορησάντων 1.500. Ευτυχώς η εκλογή διεξήχθη εν πλήρει ησυχία, ως διεξήγοντο πάντοτε κατά τους παλαιότερους  χρόνους αι εκλογαί, οφείλεται δε επί τούτω έπαινος εις τον λοχαγόν Βασιλείου, παραμένοντα από μηνός εν Λεύκτρω μεθ’ εξήκοντα ανδρών και επισπασάμενον τας θερμάς συμπαθείας πασών των μερίδων δια του μειλιχίου τρόπου και της ευγενούς συμπεριφοράς, δια της οποίας κατηύναζε τα ζέοντα πάθη και αφώπλιζε τους αντιπάλους, ενίσχυε δε την νομιμοφροσύνην των αείποτε φιλονόμων Μανιατών.  Ο δικαστικός τέλος αντιπρόσωπος κ. Σκληβανιώτης, δικαστής ακέραιος και του καθήκοντος ειλικρινής θεράπων, συνεβίβαζε μετά δικαιοσύνης και λεπτότητος τα συνεχώς συγκρουόμενα συμφέροντα των αντιμαχομένων και διέλυεν επιτυχώς τας αναφυομένας ερίδας».

    Με βάση της υπάρχουσες ειδήσεις αλλά και συναφή δημοσιεύματα, η πολιτική στάση της οικογένειας των Χρησταίων ήταν πάντοτε-σχεδόν- με το μέρος της πολιτικής των Μαυρομιχαλαίων, ενώ η πολιτική στάση της οικογένειας των Κυβελαίων έκλεινε προς την πλευρά των Φιλελεύθερων, που αργότερα  έγινε πιο συγκεκριμένη ως πλευρά των Βενιζελικών.
       Στις 24 Φεβρουαρίου 1892 γράφεται πως «… πρώτος δημαρχιακός πάρεδρος αναδείχθη ο κ. Π. Γεννηματάς το δε συμβούλιον διεμερίσθη σχεδόν εις τα δύο κόμματα. Οι πέντε ανήκουσιν εις την μερίδα του κ. Κυβέλου, οι δε επτά εις την του επιτυχόντος κ. Χρηστέα…».

     Ο χρόνος κυλούσε και οι πολιτικοί «άρχοντες» το τόπου επεμβαίνουν, όπως φαίνεται, στην «διευθέτηση» των ποινικών διώξεων. Έτσι σε δημοσίευμα της 21ης Μαρτίου 1892 αναφέρεται πως: «Έγραψαν ημίν εκ Καλαμών : «το συμβούλιον των Πλημελλειοδικών δεν απεφάνθη ακόμη επί της ποινικής υποθέσεως των εν Λεύκτρω αιματηρών συμπλοκών. Η πρότασις του εισαγγελέως, ως μανθάνω, προτείνει την απαλλαγήν των κατηγορουμένων και φυλακισμένων, αλλ’ οι δικασταί, ως φαίνεται, έχουσιν εναντίαν γνώμην. Η πολιτική εν τη υποθέσει ταύτη αναμιγνύεται εκατέρωθεν αναφανδόν».

       Ολοκληρώνοντας το παραπάνω θέμα θα παρουσιάσω στο αναγνωστικό κοινό το πώς έμεινε στις μνήμες της οικογένειας των Κυβελαίων το συγκεκριμένο επεισόδιο.  Η οικογενειακή λαϊκή μνήμη είναι ένα αξιοπρόσεκτο φαινόμενο,  ως θρύλος ή ως ιστορία,  στο οποίο πρέπει να αποδοθεί η αρμόζουσα σημασία. Κυρίως να αναζητηθεί το αίτιο της δημιουργίας του και στο τι επεδίωκε. Μέσα λοιπόν από τις στήλες του πολύ ενδιαφέροντος πονήματος «Κυβελαίοι, ηγετικό γένος της Μάνης» με συγγραφέα τον Ιωάννη Λ. Κυβέλο, το οποίο εκδόθηκε το 1995, το περιστατικό του 1891 περιγράφεται ως εξής (το μεταφέρω με την ορθογραφία, σύνταξη και στίξη του συγγραφέως)    :   «…. Το γεγονός το αναφέρω αυτούσιο όπως μου το περιέγραψε ένας θείος μου, ο Κωνσταντάρας, που το έζησε λεπτομερώς. Ήταν οι δημοτικές εκλογές γύρω στο 1890-1892. Υποψήφιοι Δήμαρχοι του Δήμου Λεύκτρου με πρωτεύουσα την Πλάτσα, ήταν ο Χρηστέας και ο Κυβέλος. Σε κάποια στιγμή μετά το πέρας της Συλλογής ο τότε νεαρός ψηφοφόρος Κυβέλος Νικολάκης,


           Κυβέλος Νικολάκης (Καπότης).
Από το αρχείο του Διακουμή (Μάκη) Αλεξ. Κυβέλου

ο επονομαζόμενος Καπότης, παρατήρησε ότι στην αίθουσα δεν υπήρχε κανένας φίλος του Χρηστέα, πλην  του κατ’ εκείνη τη στιγμή προχωρούντος προς την έξοδο Ευστρατίου Στυλιανέα, εμπόρου Σελινίτσης και γυναικαδέλφου του υποψηφίου Δημάρχου Χρηστέα, σπεύσας προφανώς, κάτι υποπτευθείς, τράβηξε προς το εσωτερικό της αίθουσας τον εν λόγω γυναικάδελφο του Χρηστέα, ενώ ακούγετο η σπαρακτική φωνή της κυρίας Χρηστέα «προς Θεού Στυλιανέ τον αδελφό μου». Συγχρόνως εδημιουργείτο αναταραχή στην γεμάτη από κόσμο πλατεία όπου και το σπίτι του Δήμαρχου Χρηστέα. Ειδοποιήθηκαν οι Κυβελαίοι της Γαρμπελιάς. Άνδρες με όπλα και οι γυναίκες μεταφέροντας πολεμοφόδια έσπευσαν προς ενίσχυση στην Πλάτσα. Ευτυχώς η εκεί παρεβρισκομένη δύναμη της χωροφυλακής καθώς ψύχραιμοι και λογικοί και από τις δύο παρατάξεις άνδρες, επενέβησαν και το κακό δεν πήρε μεγαλύτερες διαστάσεις. Ο ένας εκ των δύο φονευθέντων φίλων των Κυβελαίων ήταν το γένος Μπραβάκος, ενώ το επώνυμο του άλλου δυστυχώς το έχω ξεχάσει. Ως εκ των υστέρων εγνώσθη ο Χρηστέας είχε με άνθρωπό του τοποθετήσει δυναμίτιδα στις τέσσερεις γωνιές της αίθουσας του σχολείου, συνδεδεμένες μεταξύ τους προς  ανατίναξη της στέγης μετά την ώρα της αποχωρήσεως όλων των πολιτικών του φίλων και αναπομεινόντων εντός της αιθούσης Κυβελαίων και φίλων των. Το σύνθημά του προς τον πολιτικό του φίλο για να ανάψει το φυτίλι προς ανατίναξη, θα εδίδετο με δύο χαϊδέματα στο μούσι του. Ακριβώς δε την ώρα που είδε το γυναικάδελφό του να πλησιάζει την πόρτα της εξόδου και είχε φέρει το χέρι του να κάνει το χαρακτηριστικό σύνθημα, είδε η γυναίκα του και φοβηθείσα για την ζωή του αδελφού της εφώναξε την σπαρακτική φωνή «προς Θεού Στυλιανέ τον αδελφό μου» και δημιουργήθηκαν τα προηγουμένως περιγραφέντα επεισόδια». 
          Ευχαριστώ τον κ. Διακουμή (Μάκη) Αλεξ. Κυβέλο για την παραχώρηση της φωτογραφίας του προγόνου του Νικολάου Κυβέλου (Καπότη) που μου εμπιστεύτηκε, καθώς και τον κ. Παναγιώτη Κυβέλο, από τον σύλλογο Κυβελαίων, που μου επιβεβαίωσε το ορθόν της επιλογής μου των προσώπων (Κυβελαίων) που εικονίζονται. Από την οικογένεια Χρηστέα ήρθα σε τηλεφωνική επαφή με τον κ. Δημήτριο Χρηστέα στη Σελίνιτσα, προκειμένου να του ζητήσω κάποια σχετική φωτογραφία από την οικογένειά του. Μου απάντησε, μέσω του ξαδέλφου μου Βαγγέλη Κατσαρέα, πως δεν διαθέτει, αλλά και ούτε όσους συγγενείς του ρώτησε διαθέτουν κάτι σχετικό.

         Για ιστορικούς λόγους, αλλά και διότι στο μέλλον προτίθεμαι να δημοσιεύσω σχετικές εργασίες μου για τις εκλογές στη Μάνη, παρακαλώ όποιον από τις δύο ιστορικές οικογένειες διαθέτει φωτογραφικό αρχείο να με βοηθήσει ώστε να γίνει πληρέστερη η καταγραφή των ιστορικών περιστατικών της παρούσης μελέτης.-

    ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Σχετικά με την παραδοσιακή έχθρα Κυβελαίων και Χρησταίων, βρήκα ένα σημαντικό κείμενο στο F/B,με τίτλο  Η ΔΙΑΜΑΧΗ ΚΥΒΕΛΑΙΩΝ-ΧΡΗΣΤΕΩΝ 1830 2/3,
ανεβασμένο από τον ‎Elias Christeas‎ στην Σελίδα «Άγιος Δημήτριος - Άγιος Νικόλαος Μεσσηνίας Δήμου Δυτικής Μάνης» την 11 Φεβρουαρίου 2016.









Πέμπτη, 30 Μαΐου 2019

ΝΕΔΟΥΣΑ ΑΛΑΓΟΝΙΑΣ ΤΑΫΓΕΤΟΥ. ΜΕΘΕΟΡΤΙΑ 2019.



 ΝΕΔΟΥΣΑ ΑΛΑΓΟΝΙΑΣ ΤΑΫΓΕΤΟΥ. ΜΕΘΕΟΡΤΙΑ 2019.
                Πως είναι δυνατόν να κατατάσσουν  κάποιοι το Δρώμενο της Νέδουσας ως αποκριάτικη εκδήλωση; Έγραφα το 2017 σε δημοσίευμα στην εφ. «Ελευθερία» πως «….Οι καλοπροαίρετοι συνεορταστές (σημ. στο Δρώμενο της Νέδουσας) πρέπει να έρθουν «έτοιμοι» για το τι γίνεται και το που αποβλέπει, διότι πρόκειται για ΔΡΩΜΕΝΟ που ημερολογιακά συμπίπτει, στα χρόνια μας εννοείται, στην αστική «αποκριάτικη» περίοδο, αλλά δεν πρόκειται για αποκριάτικη αστική καρικατούρα καρναβαλικών γιορτών, των οποίων το επιδιωκόμενο είναι να κονομήσουνε οι μαγαζάτορες γενικώς και να ξεφαντώσουν μπουλουκηδόν οι συμμετέχοντες, κυρίως τα καλομαθημένα μειράκια, πλείστα των οποίων ονειρεύονται τις διακοπές τους στη μύκονο. Δεν είναι κακό βέβαια αυτό αφού είναι το ζητούμενο στις πόλεις που επιβάλλει η συγκρότησή τους. Στα αγροτικά δρώμενα όμως υπάρχει Δομή, Τάξη και Σεβασμός για να έχουν επιτυχία οι Τελετές και να επιτευχθεί το επιδιωκόμενο που δεν είναι άλλο από την Επιβίωση...». Και Δρώμενο δεν είναι μόνο μια λέξη, συνήθως επαναλαμβανόμενη από πολιτιστικά άσχετους προικοθήρες του πολιτισμού, αλλά είναι κάτι πολύ σοβαρό και σπουδαίο. Σύμφωνα με τον ορισμό της λέξης (είχε την καλοσύνη να μου δώσει την χειρόγραφη ερμηνεία της λέξης από τον κ. Μερακλή, ο κ. Αικατερινίδης στις 31.1.2007) «το δρώμενο είναι μια παραστατική εκδήλωση, μια απλή η περισσότερο σύνθετη τελετουργική πράξη, που αρχικά περιείχε και μια λατρευτική διάσταση-σε μεταγενέστερες μορφές αυτή δεν ήταν οπωσδήποτε αναγκαία-τελείται με την καταρχήν συλλογική συμμετοχή ή κατάφαση μιας κοινότητας ή ομάδας και επιδιώκει την πραγματοποίηση ενός σκοπού-ο οποίος διαφέρει ανάλογα με τη φάση πολιτισμού της ομάδας». 

               Τα δρώμενα δομήθηκαν σε μακρινές εποχές, πολύ πριν την οργάνωση των «κατ’ αγρούς Διονύσιων», και είχαν στόχο την επιβίωση της κοινότητος. Ετελούντο στις αρχές του χρόνου δηλαδή τον σημερινό Μάρτιο, αφού μέχρι το 152 π.Χ. οι μήνες ήταν 10 και ο Μάρτιος αρχή του χρόνου. Ορόσημο λοιπόν μια νέας περιόδου έπρεπε να εξασφαλιστεί η βοήθεια επουράνιων και χθόνιων θεοτήτων προκειμένου να υπάρξει γονιμότητα στους ανθρώπους και στην φύση. Αργότερα με το 12μηνο έτος και τη νέα θρησκεία ορίστηκε περίπου σαν το τέλος της κρεατοφαγίας, επιστροφή των ψυχών στον Κάτω Κόσμο και έναρξη της Σαρακοστής.

               Πως λοιπόν εκδηλώσεις που ανάγονται στο πολύ μακρινό παρελθόν να συμπεριληφθούν σε νεώτερες ψυχαγωγικές εκδηλώσεις και γιορτές: Η τοποθέτηση αυτή γίνεται από άσχετους αλλά μπορεί να κρύβει ενδελεχώς και άλλα. Την εξομοίωση π.χ. του Δρωμένου με το καρναβάλι της Καλαμάτας προκειμένου να πάρει αίγλη μια αστική εκδήλωση αλλά και να απαξιώσει την ουσία του Δρωμένου της Νέδουσας, σαν περάσει στο μυαλό του κόσμου πως «εντάξ΄ μωρέ όλα αποκριάτικες εκδηλώσεις είναι». Πως σχολιάζουν την ζωή της πολυβασανισμένης Γυναίκας-Πριγκίπισσας Ιζαμπώ έτσι νεοαστική χαριτωμενιά λέγοντας απλώς ότι «έθαψε τρεις άντρες». Το χειρότερο είναι πως το πιστεύουν κιόλας.
               Φέτος λοιπόν στη Νέδουσα, μια εβδομάδα πριν την επανάληψη του Δρωμένου, είχαμε τον θάνατο ενός σημαντικού νεδουσαίου, του Νικήτα Μπατσικούρα, από τους τελευταίους της παλιάς γενιάς που κράτησε αλώβητο το Δρώμενο μόνο και μόνο από καθήκον που πρόσταζε το παρελθόν, στο φιλόξενο σπίτι του οποίου γινόταν κάθε χρόνο η εκκίνηση όλων σχεδόν των ιεροπραξιών του Δρωμένου.

 Ο μπάρμπα Νικήτας έδωσε εντολή λίγο πριν αποβιώσει, καθώς αποκάλυψε η οικογένειά του, να συνεχίσουν και φέτος (2019) όλα όπως γίνονταν σα να ήταν εκεί και ζων. Και πράγματι όλα έτσι έγιναν. Όχι βέβαια με την ένταση που γινότανε τα προηγούμενα χρόνια, αλλά και το σπίτι του χρησιμοποιήθηκε μερικώς μα και οι συγγενείς του βρέθηκαν εκεί και με το δικό τους τρόπο συμμετείχαν.
              Φέτος βρέθηκαν στη Νέδουσα, πολύ νωρίς το πρωί της Δευτέρας, μέλη του παραδοσιακού συγκροτήματος  «Πεντάηχον» από την Αθήνα, μέλη του συλλόγου «Χορόσημο» από το Άργος. Αργότερα βρέθηκαν εκεί αρκετοί φοιτητές από το τμήμα Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, δύο Νορβηγοί και ένας Δανός καθηγητές Λαογραφίας συνοδευόμενοι από τον εξ Αθηνών φίλο Άγι.  Εκατοντάδες φίλοι του Δρωμένου από την Καλαμάτα και από την υπόλοιπη Ελλάδα.
              Τα μέλη του Πολιτιστικού Συλλόγου Νεδουσαίων είχαν από νωρίς αφοσιωθεί στην κατασκευή των νηστήσιμων που προσφέρθηκαν.
              Μετά το Μουτζούρωμα ακολουθήσαμε την πορεία του Αγερμού με τα νταούλια και την φλογέρα. Σε όλα τα σπίτια μάς δέχτηκαν, όπως κάθε χρόνο, με μεγάλη χαρά και μας φίλεψαν πεντανόστημα νηστίσιμα, γεμίζοντας παράλληλα με φιλέματα και το πούργι μας για τους επισκέπτες. Αργότερα οι Τράγοι ήταν φοβεροί και απειλητικοί και τα κουδούνια τους ακούστηκαν σε όλη τη Νέδουσα. Πνεύματα ευκαρπίας ξύπνησαν και δαίμονες της ακαρπίας φοβήθηκαν και κρύφτηκαν. Η Αροτρίοση, η πιο συγκινητική στιγμή της ημέρας, έγινε με απίστευτη κατάνυξη, σε απόλυτη σιωπή οργάνων και επισκεπτών, με τον Βουζύγη και τα δαμαλάκια του σε δυναμική άροση και στιγμές ακραίως συγκινητικές καθώς η ιεροτελεστία αφιερώθηκε στη μνήμη του Νικήτα Μπατσικούρα. Ο Γάμος, η Κηδεία και η Ανάσταση ολοκληρώθηκαν με επιτυχία και έγιναν σύμφωνα με το παλαιό τυπικό.
            Οφείλω να ομολογήσω πως κάθε χρόνο τις στιγμές της Αροτρίοσης συνταράσσομαι από μεγάλη συγκίνηση. Θυμάμαι όταν την Μ. Παρασκευή του 1997 παρουσίασα για πρώτη φορά στον ομότιμο καθηγητή Λαογραφίας του πανεπιστημίου Αθηνών κ. Μιχάλη Μερακλή το άλμπουμ με τις φωτογραφίες που είχε τραβήξει στη Νέδουσα την Καθ. Δευτέρα του 1997 ο Γιάννης Παπαδόπουλος, στάθηκε σε αυτήν την πολύ σπουδαία της Άροσης και συγκινημένος μάζεψε το δάκρυ που ήταν έτοιμο να κυλήσει από τα μάτια του. Το δάκρυ του σεβασμού στην  φωτογραφία απεικόνισης μιας σοβαρής τελετουργικής πράξης που έφθασε μέχρι τις μέρες μας και την οποίαν έχει περιγράψει ο Ησίοδος.  Διότι «Αροτρίοση και σπορά αντιπροσωπεύουν βασικά έργα βιοπορισμού και τα έργα του κύκλου αυτού, καθώς και τα εργαλεία του, καλύφθηκαν προαιώνια με το πέπλο του θρύλου και της ιερότητας


Γράφει ο Γ. Βιζυηνός για παρόμοιο δρώμενο στην Βιζύη της Ανατολικής Θράκης «…Ήδη το υννίον σχίζει μετά μυστηριώδους τριγμού και αυλακώνει τα χλοάζοντα της γης στέρνα. Ιερά φρικίασις διατρέχει τα νεύρα των, από της γης και μόνον αποζώντων, εκείνων Ελλήνων. Τα όμματα των γερόντων και τα ιδικά μου πληρούνται δακρύων…». Και τα δικά μου κάθε χρόνο.-
Χρήστος Νικ. Ζερίτης


Τετάρτη, 29 Μαΐου 2019

Ζερβής Ι. Νίκος. Μνήμη αγήρω.

ΝΙΚΟΥ Ι. ΖΕΡΒΗ ΜΝΗΜΗ ΑΓΗΡΩ.

                                              Του Χρήστου Νικ. Ζερίτη

           Τον ήξερα από τις δημοσιεύσεις του και σαν «συνάδελφο» στην Εθνική Ασφαλιστική. Τον γνώρισα όταν  κάθισε δίπλα μου σε εκδήλωση στο Πνευματικό κέντρο το 1993. Σιγά-σιγά αναπτύξαμε φιλία διότι ερχόταν στην Εθνική τράπεζα που δούλευα και  αγόραζε βιβλία από τις εκδόσεις του ΜΙΕΤ. Αρχίσαμε να μιλάμε για διάφορα ιστορικά θέματα και έτσι  γνωριζόμασταν. Ήταν προσιτός σε ό, τι του ζητούσα, διότι οι γνώσεις του για κάθε ζήτημα που αφορούσε την Καλαμάτα, την Ιστορία, την Λαογραφία και την Κοινωνία ήταν μεγάλες.
           Από το 1998 η φιλία μας έγινε ισχυρότερη διότι «ανέβηκα στην εκτίμησή του» με την δημοσιοποίηση του Δρωμένου της Νέδουσας και με τα κείμενά μου σχετικώς με τον Σαϊτοπόλεμο. Αρχίσαμε και πηγαίναμε για καφεδάκι, συνήθως στο «Κεντρικόν». Του άρεσε εκεί διότι μαζευόντουσαν αρκετοί φίλοι του και κοντοσυνομίλικοί του-κυρίως ο Τάσος  Λαχανάς- με τους οποίους αντάλλαζε αστεία και σοβαρά. Στέκια του το βιβλιοπωλείο Παπαχρήστου και το αντίστοιχο του Λυμπερόπουλου. Αγόραζε κάθε καινούργιο βιβλίο που ήταν στα ενδιαφέροντά του. Τα τελευταία χρόνια, μετά την δική μου συνταξιοδότηση, συναντιόμασταν τακτικότερα και το καφεδάκι lugo ήταν το αγαπημένο του.

Μνήμη αγήρω 14/6/2017
            Και τι δεν έμαθα από τον κυρ Νίκο.  Ιστορίες από τα μαθητικά του χρόνια, από την Κατοχή, από τις γερμανικές συλλήψεις. Στις 28 Απριλίου 1941 έφθασαν οι Γερμανοί στην Καλαμάτα. Ο κυρ Νίκος με τους συμμαθητές του Τάσο Λαχανά και Θόδωρο Παπαδόπουλο ανέβηκαν στο Γερμανικό προξενείο που στεγαζόταν τότε στο κτήριο Μασουρίδη (ΟΤΕ στη κεντρ. Πλατεία), το οποίο είχαν εγκαταλείψει οι υπάλληλοι, προκειμένου να πάρουν βιβλία και ό, τι άλλο θα τους ενδιέφερε. Την  στιγμή που κατέβαιναν  τα σκαλιά της εξόδου έφτανε η πρώτη γερμανική μοτοσυκλέτα και το αποτέλεσμα της «συνάντησης» ήταν μια ξεγυρισμένη κλωτσιά στα πισινά του Τάσου Λαχανά.  Οι άλλοι δύο την γλύτωσαν τρέχοντας. Ξεκαρδιζόταν στα γέλια όταν διηγιόταν το περιστατικό. Ένα άλλο που μου έκανε εντύπωση ήταν αυτό που τον Φεβρουάριο το 1944 τον συνέλαβαν στις μεγάλες συλλήψεις, που έγιναν εκτελέσεις στις 8 του ίδιου μήνα.  Το περιγράφει ο ίδιος στο βιβλίο του πως «17χρονος τότε και στις 4 Φεβρουαρίου είχε πάει βόλτα στα χασάπικα της πλ. Όθωνος και γύρω στις 10π.μ ακούστηκαν φωνές πως κάνουν συλλήψεις οι Γερμανοί. Έτρεξε βόρεια να κρυφτεί και μπήκε σε ένα σπίτι που ήταν κρυμμένοι και άλλοι. Αργότερα μπήκαν σε αυτό το σπίτι ένας Γερμανός και ένας Έλληνας οπλοφόρος και τους συνέλαβαν. Ο μαθητής Ζερβής ικέτευε τον Έλληνα οπλοφόρο-διότι ο Γερμανός ήταν αδιάφορος- να τον αφήσει ελεύθερο διότι ήταν προστάτης της οικογενείας του, μιας και ο πατέρας του είχε αποσταλεί στο Νταχάου, στρατόπεδο συγκέντρωσης στην Γερμανία. Αυτός, σκληρός και ανάλγητος, του απάντησε πως για να έχουν πιάσει τον πατέρα του θα είναι αριστερός. Υποχώρησε όμως τελικώς στις συνεχείς εκκλήσεις του μαθητή Ζερβή και τον άφησε. Ο Έλληνας οπλοφόρος ήταν ο Μαγγανάς».
           Όλα όσα μου διηγήθηκε για την Κατοχή και τις λεπτομέρειες της-τα έχει καταθέσει σε πολλούς τόμους με τίτλο «ΚΑΛΑΜΑΤΑ-Κατοχή-Αντίσταση-Απελευθέρωση» - μου είχαν κάνει μεγάλη εντύπωση. Ήταν ευγνώμων για το ίδρυμα Ι.Φ. Κωστόπουλου που τον συνέδραμε σε αυτήν την εκδοτική του προσπάθεια.
         Γνώριζε πολλές ξένες γλώσσες. Τα αγγλικά, τα γαλλικά και τα γερμανικά του ήταν άριστα. Έτσι μπόρεσε να μεταφράσει άνετα εκατοντάδες ημερήσιες αναφορές  του Γερμανικού στρατού Κατοχής. Έτσι μπορούσε να συνεννοείται άνετα με τους βετεράνους πολεμιστές-Άγγλους και Νεοζηλανδούς- που πολέμησαν στην μάχη της Καλαμάτας, την μάχη και την αξία της οποίας ανέδειξε ο κυρ Νίκος μέσα από τα βιβλία του. Στις εορταστικές επετείους, τις οποίες αυτός καθιέρωσε, συμμετείχε  και ως ομιλητής-εκτός από οργανωτής-με την αιγίδα του Δήμου Καλαμάτας. Θυμάμαι το άγχος που είχε να προετοιμάσει τις εκδηλώσεις μνήμης και να συνεννοείται με τους βετεράνους πολεμιστές ή τους απογόνους τους.
Ο Νίκος Ι. Ζερβής υπήρξε ο πρώτος που ασχολήθηκε με την μάχη της Καλαμάτας την 28 Απριλίου 1941 και διηγήθηκε την σημασία της αλλά υπήρξε και ο εμπνευστής του εορτασμού της. Εδώ στην εκδήλωση του 2017, 1ος αριστερά.

 Ελπίζω ο Δήμος Καλαμάτας στον φετινό εορτασμό να αναφερθεί στην προσφορά του, αλλά και να πληροφορηθούν οι συγγενείς των ξένων πολεμιστών πως ο κυρ Νίκος δεν είναι πια εδώ.
          Ο «Πάντυ»-δηλαδή ο Πάτρικ Λη Φέρμορ-ο σπουδαίος Άγγλος πολεμιστής και συγγραφέας ήταν φίλος του. Ένα μεγάλο ντοσιέ με την αλληλογραφία τους κοσμούσε την βιβλιοθήκη του.  Το 2011 τον κάλεσε με προσωπική επιστολή ο Άγγελος Δεληβοριάς-Διευθυντής τότε του Μουσείου Μπενάκη- σε εκδήλωση στο σπίτι του Φέρμορ στην Καρδαμύλη, διότι ο Πάντυ το είχε δωρίσει  στο Μπενάκειο Μουσείο. Στις 17/9/2011 έγινε σε αυτό το σπουδαίο σπίτι μια εξίσου σπουδαία εκδήλωση, στην οποίαν παρευρέθηκε ο γράφων ως οδηγός του κυρ Νίκου.
Νίκος Ι. Ζερβής και Άγγελος Δελοβοριάς στο σπίτι του Φέρμορ στην Καρδαμύλη 17/9/2011
 Εκεί μου δόθηκε η ευκαιρία να δω από κοντά την μεγάλη εκτίμηση που έτρεφαν για τον κυρ Νίκο ο αείμνηστος Δεληβοριάς και ένας μεγάλος αριθμός επιφανών καλεσμένων. Με αφορμή λοιπόν την αλληλογραφία Νίκου Ζερβή και Πάτρικ Λη Φέρμορ, ο κυρ Νίκος σχεδίαζε να ετοιμάσει ένα αφιέρωμα-σε συνεργασία με το Μουσείο Μπενάκη- και να το παρουσιάσει σε πολιτιστική εκδήλωση στην Καλαμάτα. Απ’ ότι μου είχε πει είχε προχωρήσει αρκετά το θέμα του. Δεν πρόλαβε.
         Χαιρόταν που ο Δήμος Καλαμάτας και ο δήμαρχος Παν. Νίκας του ζήτησαν την συμβολή του για την ανακήρυξη της Καλαμάτας ως «Μαρτυρικής Πόλης» από τις γερμανικές θηριωδίες.
Ο Νίκος Ζερβής και ο δήμαρχος Καλαμάτας Παναγιώτης Νίκας 16/6/2017
Ήταν ένα αγκάθι στο μυαλό του που δεν είχαν ξεκινήσει πριν χρόνια αυτές οι προσπάθειες, παρόλο που ο κυρ Νίκος είχε δημοσιεύσει τις μελέτες του για τα γερμανικά εγκλήματα στην Καλαμάτα. «Στη μνήμη του πατέρα μου που γνώρισε το Νταχάου» μου έλεγε, και πάντα συγκινιόταν όταν αναφερόταν στα Κατοχικά χρόνια, στα οποία έχασε φίλους και συμμαθητές.
          Γνώρισε πολλούς παλαιούς διάσημους με τους οποίους έγινε φίλος, όπως συγγραφείς (Μυριβήλης), αρχαιολόγους (Valmin), μελετητές της γλώσσας (Γεωργακάς-νονός της κόρης του Ελένης-), αγωνιστές της Κατοχής (Μαρίνος Θέμης, Κρις Γουντχάουζ), ζωγράφους (Ε. Δράκος), λαογράφους (Μιχάλης Μερακλής).
         Μου είχε χαρίσει πολλά βιβλία του που κοσμούν την βιβλιοθήκη μου. Ελπίζω να έχει αφήσει κάποια πλήρη καταγραφή των εργασιών του διότι θα είναι πολύτιμος οδηγός του μελλοντικού μελετητή της Καλαμάτας.
          Ήταν από τα νεανικά του χρόνια συλλέκτης γραμματοσήμων. Αγαπούσε την  τέχνη της φωτογραφίας και πάντα είχε μαζί του μια μηχανή με την οποίαν αποθανάτιζε ό, τι του προξενούσε εντύπωση. Διέθετε στο προσωπικό του αρχείο χιλιάδες φωτογραφίες και slides, ιστορικού, λαογραφικού, αρχιτεκτονικού, ταξιδιωτικού και κοινωνικού περιεχομένου. Στο αρχείο του γκραβούρες, παλαιά βιβλία, παλαιές εφημερίδες, ξένα περιοδικά, φάκελοι αλληλογραφίας με γνωστούς λογοτέχνες και ιστορικούς, αλλά και επιστολές που αντάλλασε με Ιδρύματα, Βιβλιοθήκες, Δημοτικές Αρχές, Συλλόγους του εσωτερικού και του εξωτερικού.
           Μεγάλη αγάπη του τα ταξίδια. Κάθε χρόνο ταξίδευε πότε στην Ελλάδα και πότε στο εξωτερικό. Μόνιμοι συνοδοί τα τελευταία χρόνια στις εκδρομικές περιηγήσεις του, η σύζυγός του Φόνη και η αγαπημένη του Ελένη, πιστή θυγατέρα που στον χώρο της Λαϊκής Βιβλιοθήκης, στον οποίον εργάζεται, ο κυρ Νίκος  πέρασε την μισή και παραπάνω ζωή του, γράφοντας και μελετώντας. Τα άλλα δυο παιδιά του ο Γιάννης και η Βασιλική με τα πέντε εγγόνια του ζούσαν στην Αθήνα.
         Τα τελευταία δύο χρόνια δεν μετακινιόταν μακριά από σπίτι του. Με περίμενε στην γωνία της οδού Κανάρη και πηγαίναμε σιγά-σιγά για καφεδάκι στο γωνιακό καφέ Β. Κωνσταντίνου και Φαρών.
-Είσαι Κουτσαβίτης και όχι Αλαγόνιος, με πικάριζε μερικές φορές όταν μιλούσαμε για τον Ταΰγετο.  Η οικογένεια Ζερβή έλκει την καταγωγή της από το χωριό Λαδά και γνώριζε πολλά ιστορικά στοιχεία και ονομασίες.
-Δεν είμαι ούτε τόνα ούτε το άλλο, του απαντούσα, Μανιάτης είμαι και βρέθηκα κατά τύχη στην Αλαγονία.
-Έλα Νεαρέ, τον προσφωνούσα όταν του τηλεφωνούσα και σήκωνε ο ίδιος το τηλέφωνο. Γελούσε με την καρδιά του στο «Νεαρέ» ή στο «Παιδί». Αυτό το γέλιο θα μου λείψει, μα εκείνο που θα θυμάμαι πάντα είναι εκείνη η μεγάλη αγκαλιά και το χαμόγελο που μου χάρισε στο νοσοκομείο Καλαμάτας, με την μάσκα οξυγόνου στο πρόσωπο, όταν πήγα να τον επισκεφθώ την παραμονή του θανάτου του.
         Το τελευταίο χειρόγραφο κείμενό του έμελλε να είναι ένας πρόλογος που έγραψε για το βιβλίο μου σχετικώς με τον Σαϊτοπόλεμο της Καλαμάτας.  Το έβαλα σε περίοπτη θέση στην βιβλιοθήκη μου. Στον δυσανάγνωστο γραφικό του χαρακτήρα θα θυμάμαι πάντα τον καλόκαρδο και «ευκολοανάγνωστο» κυρ Νίκο, ως τον σπουδαίο Άνθρωπο «ανοικτό βιβλίο», τον Καλαματιανό, τον Συγγραφέα, τον Έντιμο, τον ενάρετο Πατριώτη, τον Γενναιόδωρο, τον Ευπατρίδη.  Τον δεύτερο Πατέρα μου.


Νίκος Ι. Ζερβής
Βιογραφικό Σημείωμα 
Γεννήθηκε το 1927 στην Καλαμάτα, όπου και αποφοίτησε από το τότε Γυμνάσιο Αρρένων το 1945.Υπηρέτησε την στρατιωτική του θητεία ως Εφ. Αξιωματικός επί τρία σχεδόν χρόνια και είναι συνταξιούχος της Ασφαλιστικής Εταιρείας «Η Εθνική». Διετέλεσε επί τριάντα σχεδόν χρόνια ως Γενικός Γραμματέας της Λαϊκής Βιβλιοθήκης Καλαμάτας με πρόεδρο τον αείμνηστο εκδότη, διευθυντή και συγγραφέα της αιωνόβιας εφημερίδας «Θάρρος» Γιάννη Μ. Αποστολάκη, στις σελίδες της οποίας έχει παρουσιάσει πλήθος εργασιών του που αναφέρονται στην ιστορία της Καλαμάτας και της Μεσσηνίας.
Το ενδιαφέρον του και την αγάπη του για την ιστορία και ειδικότερα της γενέτειρας πόλης, της Καλαμάτας και γενικότερα της Μεσσηνίας, την οφείλει σ’ ένα λαμπρό φιλόλογο καθηγητή, τον αείμνηστο Ηλία Λ. Μουνδρέα, από τη γραφική Τραχήλα της Μάνης. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο Μουνδρέας, όταν παρέδιδε το μάθημα της Ιστορίας «έκλεβε» το τελευταίο τέταρτο για να παραδίδει μαθήματα της τοπικής Ιστορίας.
Έχει γράψει δεκάδες μελετών και έχει μεταφράσει έργα πολύ γνωστών ιστορικών, δικών μας και ξένων, που αναφέρονται στην Καλαμάτα και τη Μεσσηνία. Έχει γράψει, ακόμη, μια επτάτομη ιστορία της Κατοχής, της Αντίστασης και της Απελευθέρωσης της Καλαμάτας και της Μεσσηνίας (1941-1945) με πλήρη τεκμηρίωση σε ελληνική και ξένη βιβλιογραφία και χρησιμοποίηση αδημοσίευτων πηγών, ελληνικών, αμερικανικών, βρετανικών και γερμανικών Αρχείων που ανέρχεται σε τρεις χιλιάδες σελίδες. Έχει γράψει μία μελέτη για τη Γερμανική Κατοχή στη Μεσσηνία με βάση τις απόρρητες ημερήσιες και εσπερινές αναφορές των Γερμανικών Μονάδων που υπηρετούσαν στη Μεσσηνία.
Για την περίοδο του Ελληνοϊταλικού και Γερμανοελληνικού Πολέμου (28 Οκτωβρίου 1940-29 Απριλίου 1941) έχει γράψει ένα βιβλίο που αναφέρεται στην παρουσία του Βρετανού συγγραφέα Λώρενς Ντάρρελ στην Καλαμάτα, ο οποίος ίδρυσε Ινστιτούτο Αγγλικής Γλώσσας με τις ενέργειες του αμίσθου προξένου της Μεγάλης Βρετανίας στην Καλαμάτα, του αειμνήστου Πάνου Ι. Κωστόπουλου.
Τελευταία κυκλοφόρησε ένα καινούργιο βιβλίο του με τον τίτλο «Ο Μυστικός Τύπος της Μεσσηνίας στα χρόνια της Κατοχής (1941-1944) και ο Τύπος της «Λαϊκής Εξουσίας» (1944).Πρόκειται για ένα τόμο 380 σελίδων, προϊόν πολυετούς έρευνας στο οποίο έχει αποθησαυρισθεί η προσπάθεια των Οργανώσεων Αντιστάσεως για την έκδοση εφημερίδων και Δελτίων Ειδήσεων για την πληροφόρηση των σκλαβωμένων Ελλήνων. 
Ο Νίκος Ι. Ζερβής έχει τιμηθεί, για το συγγραφικό του έργο, από την Εταιρεία Μελέτης της Ελληνικής Ιστορίας (Ε.Μ.Ε.ΙΣ.) και από την Εταιρεία των Φίλων του Λαού, της οποίας έχει εκλεγεί ομοφώνως «Ομότιμος Εταίρος» και του έχει απονεμηθεί «Ψήφισμα τιμής ένεκεν» μετά του αναμνηστικού Μεταλλίου της 1856-1990.Έχει τιμηθεί, ακόμη, από την Αδελφότητα των Βρετανών Απομάχων της Ελληνικής Εκστρατείας 1941,της οποίας είναι επίτιμο μέλος και εκπρόσωπός της στην Ελλάδα και του έχει απονεμηθεί το επίσημο Μετάλλιο της Αδελφότητος.
Είναι μέλος της Εταιρείας Πελοποννησιακών Σπουδών και της Εταιρείας Μεσσηνιακών Αρχαιολογικών Σπουδών.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ Ι. ΖΕΡΒΗ

Σύμμεικτα
-Ο Άραβας γεωγράφος Edrisi και η Καλαμάτα. 1967
-Καλαμάτα : 23 Μαρτίου 1821. 1976
-Η Καλαμάτα το 1805, όπως την είδε ο W. M. Leake. 1979
-Οι μνείες του ονόματος «Καλαμάτα» σε κείμενα από τον 12ο-15ο αιώνα. 1981
-Πού έγινε η πρώτη δοξολογία στην Καλαμάτα στις 23 Μαρτίου 1821; 1984
-Η προκήρυξη της Μεσσηνιακής Συγκλήτου με ημερομηνία 23 Μαρτίου 1821 στην αγγλική και ιταλική. 1987
-Το Γερμανικό Στρατιωτικό Νεκροταφείο της Καλαμάτας. 1990
-Ο C. M. Pouqueville και οι Καλαματιανοί. 1991
-Από την Καλαμάτα στο Στρατόπεδο Συγκεντρώσεως του K.L. Dachau. 1992
-Σατιρικά περιοδικά της παλαιάς Καλαμάτας. 1993
-Ξένοι περιηγητές στην Καλαμάτα. 1994
-Η κατάληψη της Καλαμάτας από τους «Σκλάβους» της Γιάννιτσας το 1293. 1995
-Από την παλαιά Καλαμάτα. 1995
-Καλαματιανά ανάλεκτα πριν 100 χρόνια. 1996
-Ο M. N. Valmin και η άποψή του για τον ταυτισμό των Αρχαίων Φαρών (Γιάννιτσα – Καλαμάτα)
-Το 1821 και εμείς και η «Προειδοποίησις» της Μεσσηνιακής Συγκλήτου 1997 (Πανηγυρικός της 23ης Μαρτίου 1821)
-Η Καλαμάτα τον περασμένο αιώνα. 1997
-Η Γερμανική Κατοχή στην Μεσσηνία, όπως καταγράφεται στις απόρρητες Ημερήσιες Αναφορές του Γερμανικού Στρατού Κατοχής. 1998
-Άγνωστες πληροφορίες για την 23η Μαρτίου 1821 και την Μεσσηνιακή Γερουσία. 1999
-Ο Lawrence Durrell στην Καλαμάτα (Σεπτέμβριος 1940 – Απρίλιος 1941). 1999
-Οι ξένοι ταξιδιώτες στην Καλαμάτα. 2001
-Η επίσκεψη του Δούκα του Μονπανσιέ στην Καλαμάτα.2002
-Η βυζαντινή Καλαμάτα. 2006
-Η Καλαματιανή – Μία θεατρική παράσταση στην Καλαμάτα στα τέλη του 19ου αιώνα. 2008
-Η συμβολή της Καλαμάτας στον Αγώνα της Ανεξαρτησίας (23 Μαρτίου 1821). 2009

-ΚΑΛΑΜΑΤΑ Κατοχή – Αντίσταση – Απελευθέρωση. (Απρίλιος 1941 – Μάρτιος 1945
-Τόμος Α’ (1941). Πρώτη Γερμανική Κατοχή – Ιταλική Κατοχή. 2001
-Τόμος Β’ (1942). Ιταλική Κατοχή. 2001
-Τόμος Γ’ (1.1.1943 – 8.9.1943). Ιταλική Κατοχή – Συνθηκολόγηση της Ιταλίας. 2002
-Τόμος Δ’ (9.9.1943 – 31.12.1943). Δεύτερη Γερμανική Κατοχή. 2003
-Τόμος Ε’ (1.1.1944 – 5.9.1944). Δεύτερη Γερμανική Κατοχή Τάγματα Ασφαλείας. Αποχώρηση του Γερμανικού Στρατού. 2005
-Τόμος ΣΤ’ (6.9.1944 – 30.11.1944). Απελευθέρωση – «Λαϊκή Εξουσία» του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ(ΚΚΕ)
(Καλαμάτα, Μελιγαλάς, Γαργαλιάνοι, Πύλος). Η Κυβέρνηση της Εθνικής Ενότητας. 2007
-Τόμος Ζ’ (1.12.1944 – 31.3.1945).Το Δεκεμβριανό Κίνημα – Η Συμφωνία της Βάρκιζας.
Η εγκατάσταση των Αρχών του Κράτους. 2010
-Ο μυστικός τύπος της Μεσσηνίας στα χρόνια της Κατοχής (1941-1944) και ο τύπος της «Λαϊκής Εξουσίας» μετά την Απελευθέρωση (1944). 2014
Μεταφράσεις
-Η ασπίς του Αριστομένους (Sp. Marinatos). 1967
-Η άλωση της Καλαμάτας από τους Φράγκους (Antoine Bon). 1969
-Tο «ατυχές γεγονός», η Ναυμαχία του Ναβαρίνου (C. M.Woodhouse). 1981
-Το Βενετο-Οθωμανικό οχυρό Castel da Mare στην Μεθώνη (S. Tamari). 1981
-Αντίλαλοι του Ελληνικού Κόσμου (Patrick Leigh Fermor). 1986
-Το Ελληνο-Ρωμαίικο δίλημμα (Patrick Leigh Fermor). 1988
-Οι επτά πυλιακές πόλεις της Ιλιάδος (Natan Valmin). 1991
-Το τοπωνύμιο «Κουτσαβά» (D. J. Georgakas). 1993

Επιμέλεια

Αρχιμανδρίτης Επιφάνιος Θεοδωρόπουλος 2000

Τιμητικές διακρίσεις

Ο Νίκος Ζερβής, για την συμβολή του στην Ιστορία της Καλαμάτας και ιδιαιτέρως στα σκληρά χρόνια της Κατοχής (Πρώτης Γερμανικής, Ιταλικής και Δεύτερης Γερμανικής) έχει τιμηθεί:
1. Από την Εταιρεία Μελέτης Ελληνικής Ιστορίας (Ε.Μ.Ε.ΙΣ) με Δίπλωμα Τιμής «δια το σημαντικόν συγγραφικόν του έργον» (Απρίλιος 2003)
2. Από την Εταιρείαν των Φίλων του Λαού, έχει εκλεγεί ομοφώνως από το Δ.Σ., δια της «υπ’ αριθ. 506 της 18ης Σεπτεμβρίου 2012 πράξεώς της Ομότιμος Εταίρος της γεραράς Εταιρείας τω Φίλων του Λαού».
3. Από την Εταιρείαν των Φίλων του Λαού με «Ψήφισμα τιμής ένεκεν» και απονομής του αναμνηστικού Μεταλλίου, 1856-1990, για τον «…πλούσιον των κατά την οδυνηράν περιοδον της Κατοχής και των μετά αυτήν χρόνων διατελούσης πατρίδος γενομένων, συναγαγών αμητόν εν επτάδι τόμων ταύτα κατέγραψεν…» (29 Οκτωβρίου 2012).
4. Από την Brotherhood of Veterans of the Greek Campaing 1941 (Αδελφότης των Απομάχων της Ελληνικής Εκστρατείας 1941), με το Μετάλλιον της Αδελφότητος «εις αναγνώρισιν της μεγάλης βοήθειάς του κατά το παρελθόν, η οποία και συνεχίζεται» (Μάιος 1945).
5. Από την ως άνω Αδελφότητα των Βρετανών Απομάχων, του έχει απονεμηθεί Τιμητική Διάκριση μετά σχετικού Διπλώματος και εκφράζεται «η ευγνωμοσύνη της δια την εκπροσώπησή της στην Ελλάδα (Οκτώβριος 2001).
6. Ωσαύτως έχει τιμηθεί από την Αδελφότητα με Certificate of Appreciation «με την ευγνωμοσύνη της και αναγνωρίζεται η ανεκτίμητη συνεισφορά του προς την Αδελφότητα, πλέον των 20 ετών» (Μάιος 2013).
7. Τιμήθηκε με Έπαινο από το Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Διαχείρισης Πολιτισμικών Αγαθών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου (12 Δεκεμβρίου 2014)
7. Του έχει απονεμηθεί, από το Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Διαχείρισης Πολιτιστικών Αγαθών της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών και Πολιτισμικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, ο Έπαινος «…της φιλοπόνου αυτού και φιλομούσου περί την των Μεσσηνίων ιστορίαν διατριβής ένεκα» (28 Μαΐου 2015).